"Hội chứng ăn đêm" (Night eating syndrome - NES) do Bác sĩ Albert Stunkard cùng các động nghiệp tại trường ĐH Pennsylvania (Mỹ) phát hiện và mô tả lần đầu tiên vào năm 1955. Tuy nhiên, một vài lần ăn khuya do việc học, làm việc hoặc đi chơi muộn chưa đủ để gọi là "Hội chứng ăn đêm".
Không phải cứ thức khuya ăn đêm là mắc "Hội chứng ăn đêm"
Bác sĩ Trương Hùng Phong (Khoa Nội tiêu hoá, Bệnh viện Đa khoa Long An) cho biết, NES không đơn thuần là thỉnh thoảng ăn khuya. Một người có thể được nghĩ đến mắc hội chứng này khi ăn từ 25% tổng năng lượng trong ngày trở lên sau bữa tối, hoặc thường xuyên thức giấc ban đêm để ăn, ít nhất 2 lần mỗi tuần. Điểm đặc trưng là người bệnh nhận thức và nhớ được việc mình đã ăn, khác với một số rối loạn ăn uống liên quan đến giấc ngủ. Tình trạng này thường kéo dài ít nhất 3 tháng, gây khó chịu hoặc ảnh hưởng đến giấc ngủ, sinh hoạt và chất lượng cuộc sống.
Trong guồng quay cuộc sống hối hả hiện tại, người trẻ không tránh khỏi việc thức khuya, kéo theo đó là việc ăn uống để đủ sức làm việc, làm bài. T. H. (phường Bình Thới, TP. HCM) cho biết: “Mình đang học năm cuối ở trường ĐH Tôn Đức Thắng nên khối lượng bài vở rất nhiều. Do vậy, mình thường thức khuya để làm bài và cũng hay ăn khuya. Chủ yếu là mình đặt trên mạng về ăn cho đỡ dọn dẹp. Đây là lần đầu mình nghe đến 'Hội chứng ăn đêm' và cũng không biết chắc bản thân có mắc hội chứng này hay không”.
Chính vì khó nhận biết nên việc ăn đêm trong giới trẻ dễ trở thành thói quen. Theo bác sĩ Hùng Phong, ăn đêm kéo dài có thể tạo thành một vòng luẩn quẩn, từ thức khuya, đói phải ăn, rồi khó ngủ hoặc ngủ muộn và hôm sau bỏ bữa hoặc ăn uống thất thường nhưng đến tối lại ăn nhiều. Điều này trước hết có thể làm giảm chất lượng giấc ngủ và khiến nhịp sinh hoạt ngày và đêm bị xáo trộn. Các nghiên cứu ghi nhận 'Hội chứng ăn đêm' thường đi kèm với thừa cân, béo phì, rối loạn ăn uống hoặc ăn uống theo cảm xúc, cùng một số vấn đề về tâm lý.
“Một số nghiên cứu cũng tìm thấy mối liên quan với BMI cao hơn, đái tháo đường type 2 và các bất thường chuyển hóa. Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng, không phải cứ ăn tối muộn là chắc chắn tăng cân hay mắc bệnh chuyển hóa. Sức khỏe và cân nặng còn phụ thuộc vào tổng lượng năng lượng trong ngày, loại thực phẩm, vận động, giấc ngủ và nhiều yếu tố khác. Hiện nay, mối quan hệ nhân quả giữa ăn đêm và một số bệnh lý vẫn đang tiếp tục được nghiên cứu”, Bác sĩ Hùng Phong phân tích.
Làm cách nào để cân bằng chế độ ăn tránh ăn đêm?
Tại TP. HCM, sau 22h mỗi ngày, các quán xá ăn uống đều đông người đến ăn, chủ yếu đa số là các bạn trẻ. Q. A. (phường Hòa Hưng) chia sẻ: “Mình thường đi chơi về muộn nên có ăn khuya với các bạn. Nhiều khi mình không đói, mà ăn chỉ vì vui với bạn bè. Mình có biết việc ăn khuya ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe. Nhưng mình nghĩ, ăn vài ngày trong tuần thì chắc không sao”.
Bác sĩ Trương Hùng Phong chia sẻ vài lời khuyên cho các bạn trẻ để tránh không bị "Hội chứng ăn đêm": “Điều quan trọng là không cần đặt ra một “giờ cấm ăn” cứng nhắc, chẳng hạn tuyệt đối không ăn sau 20h hay 21h, vì hiện chưa có đủ bằng chứng để áp dụng một mốc giờ giống nhau cho tất cả mọi người. Thay vào đó, bạn trẻ nên cố gắng duy trì giờ ăn và giờ ngủ tương đối ổn định, ăn đủ các bữa trong ngày và tránh bỏ bữa để rồi ăn bù vào buổi tối. Một vấn đề khá phổ biến ở người trẻ là ăn vặt khi thức khuya để học bài, xem phim, chơi game hoặc sử dụng điện thoại. Vì vậy, nên tập phân biệt “đói thật” với “ăn theo thói quen”. Đồng thời, ngủ đủ và hạn chế thức quá khuya cũng giúp giảm cơ hội hình thành thói quen ăn đêm”.
Với những ai đang trong mắc "Hội chứng ăn đêm", bác sĩ Hùng Phong chỉ ra những cách để cân bằng lại chế độ ăn: “Trước tiên, không nên cố gắng khắc phục bằng cách nhịn ăn quá mức vào ban ngày. Điều này có thể khiến cơ thể đói hơn vào buổi tối và tiếp tục duy trì vòng lặp ăn đêm. Nên từng bước đưa các bữa ăn trở lại ban ngày, ăn đủ và đều các bữa, duy trì giờ ăn và ngủ ổn định và giảm dần lượng thức ăn tiêu thụ vào ban đêm”.
Bác sĩ Hùng Phong nêu thêm: “Nếu thực sự đói trước khi ngủ thì không cần phải nhịn bằng mọi giá. Bạn có thể lựa chọn một khẩu phần nhỏ, phù hợp với tổng chế độ ăn trong ngày, thay vì ăn một bữa lớn hoặc nhiều thực phẩm giàu năng lượng. Đặc biệt, nếu một người thường xuyên thức giấc để ăn, ăn nhiều vào ban đêm, cảm thấy mất kiểm soát, mất ngủ hoặc tình trạng kéo dài nhiều tháng và ảnh hưởng đến cuộc sống, nên được bác sĩ hoặc chuyên gia về dinh dưỡng và tâm lý đánh giá. "Hội chứng ăn đêm" có thể là một rối loạn ăn uống thực sự. Vì vậy, việc điều chỉnh không chỉ nằm ở chuyện “cố gắng ăn ít đi” mà còn cần xem xét cả chế độ ăn, giấc ngủ, nhịp sinh hoạt và các yếu tố tâm lý đi kèm”.
