Google News

10 nhà khoa học trẻ được trao Giải thưởng 'Quả Cầu Vàng' 2026

SVO - Các nghiên cứu về trí tuệ nhân tạo, robot y tế, vaccine mRNA, xử lý nước, chip bán dẫn và truyền thông vệ tinh nằm trong danh sách 10 công trình của những nhà khoa học trẻ được vinh danh tại Giải thưởng Khoa học công nghệ 'Quả Cầu Vàng' năm 2026.

Từ hệ thống trí tuệ nhân tạo nhận diện hành vi qua camera, robot mềm phục vụ in sinh học 3D đến bộ nhớ bán dẫn có tốc độ 16,5 nano giây, 10 nhà khoa học trẻ được trao Giải thưởng Khoa học công nghệ Quả Cầu Vàng năm 2026, với những nghiên cứu hướng đến các lĩnh vực công nghệ chiến lược.

Trong số các công trình được vinh danh, nghiên cứu của TS Thái Mai Thành, giảng viên Viện Kỹ thuật và Khoa học Máy tính (trường ĐH VinUni), hướng đến ứng dụng robot mềm trong y học tái tạo. Nhóm phát triển hệ thống robot tích hợp công nghệ in sinh học 3D, cho phép tiếp cận tổn thương qua đường nội soi và in trực tiếp vật liệu sinh học chứa tế bào sống tại vị trí cần phục hồi.

1794753545278-4344566831741417830-4344566831741417830-a71cc38db648b9369f7493cf3d2475e8.jpg
10 nhà khoa học trẻ được trao Giải thưởng 'Quả Cầu Vàng' 2026.

Công trình kết hợp truyền động thủy lực, mô hình hóa, định vị và điều khiển nhằm tăng độ chính xác, khả năng điều hướng và an toàn khi thao tác trong không gian giải phẫu hẹp. Hướng nghiên cứu này mở ra tiềm năng in sinh học, phục hồi mô trực tiếp trong cơ thể, giảm mức độ xâm lấn trong một số can thiệp y tế.

Ở lĩnh vực chip bán dẫn, TS Dương Ngọc Thanh, giảng viên khoa Khoa học và Kỹ thuật Vật liệu, trường Kỹ thuật Phenikaa (ĐH Phenikaa), nghiên cứu bộ nhớ bán dẫn phi khả biến dựa trên vật liệu sắt điện Janus đơn lớp.

Công trình đặt mục tiêu phát triển vật liệu bán dẫn siêu mỏng, chỉ gồm ba lớp nguyên tử, có khả năng tự lưu trạng thái bật, tắt nhờ phân cực điện nội tại có thể đảo chiều. Bộ nhớ được nghiên cứu có tốc độ 16,5 nanogiây, độ bền trên 10 triệu chu kỳ và mức tiêu thụ năng lượng khoảng 120 femtojoule. Kết quả được công bố trên tạp chí Nature Communications.

TS Nguyễn Đông Nhật, chuyên gia tại Tổ chức Nghiên cứu Khoa học Ứng dụng Hà Lan (TNO), được trao giải với công trình thiết kế thiết bị đầu cuối thông tin quang CubeCAT dành cho vệ tinh nhỏ CubeSat. Thiết bị có tốc độ truyền dữ liệu 1 Gbit/s, sử dụng laser để truyền thông tin giữa vệ tinh quỹ đạo thấp và trạm quang mặt đất tại Hà Lan. Công trình đã được thử nghiệm trên quỹ đạo, góp phần chứng minh tính khả thi của công nghệ truyền thông quang tốc độ cao trên vệ tinh nhỏ.

Ở nhóm Công nghệ số, ThS Vũ Thị Hạnh - Trưởng phòng Công nghệ, Kỹ thuật – Lab (Học viện Viettel) phát triển phần mềm nhận dạng hành vi con người từ video phục vụ hệ thống giám sát thông minh. Công nghệ hướng tới độ chính xác từ 95%, làm chủ các khâu xử lý, phân tích video, nhận dạng hành động, theo vết nhiều đối tượng và phân tích hành vi đám đông.

Theo hồ sơ giải thưởng, công nghệ đã và đang được triển khai trong các hệ thống camera giám sát an ninh thông minh tại một số tỉnh, thành phố. Công trình có hai bằng độc quyền sáng chế tại Mỹ, ba bằng độc quyền sáng chế tại Việt Nam và ba bằng độc quyền giải pháp hữu ích.

Cùng lĩnh vực, TS Hy Trường Sơn, Trợ lý giáo sư tại ĐH Alabama ở Birmingham (Mỹ), nghiên cứu phương pháp học sâu dự đoán tính chất vật lý, hóa học của phân tử. Phương pháp sử dụng biểu diễn đồ thị và các cấu trúc toán học để tìm hiểu mối quan hệ giữa cấu trúc phân tử với tính chất lượng tử. Kết quả có thể góp phần giảm chi phí tính toán hóa học lượng tử, rút ngắn quá trình sàng lọc phân tử, hỗ trợ nghiên cứu thuốc và thiết kế vật liệu mới.

Hai nhà khoa học được vinh danh ở lĩnh vực Công nghệ y sinh, dược và sinh học ứng dụng có hướng nghiên cứu gắn với nguồn vật liệu và công nghệ phục vụ chăm sóc sức khỏe. TS Lương Xuân Huy, giảng viên ĐH Bách khoa Hà Nội nghiên cứu thiết kế lipid ion hóa và hạt nano lipid để vận chuyển mRNA. Nhóm khảo sát ảnh hưởng của cấu trúc lipid đến khả năng bao gói, vận chuyển mRNA và hiệu quả chuyển nạp trên tế bào, động vật. Nghiên cứu tạo tiền đề phát triển các hệ vận chuyển mRNA phục vụ vaccine và liệu pháp gen.

TS Lê Hữu Thọ, giảng viên khoa Hóa học, trường ĐH KHTN (ĐHQG TP. HCM) xây dựng dữ liệu về thành phần hóa thực vật và hoạt tính sinh học từ dược liệu Việt Nam. Công trình tập trung phân lập, xác định cấu trúc hợp chất tự nhiên, sàng lọc hoạt tính trên các đích sinh học và khảo sát cơ chế tác động, hướng tới nâng cao giá trị dược liệu bản địa và phát triển sản phẩm chăm sóc sức khỏe.

Trong lĩnh vực môi trường và phát triển bền vững, phó giáo sư, tiến sĩ Đinh Viết Cường, giảng viên cao cấp trường ĐH Xây dựng Hà Nội, phát triển công nghệ điện hóa DIVION phục vụ xử lý nước, khử mặn và thu hồi tài nguyên. Công nghệ được phát triển từ vật liệu điện cực, cơ chế lưu trữ và chọn lọc ion đến các mô-đun xử lý nước hoàn chỉnh. Bốn dòng sản phẩm đã được kiểm chứng thực địa và thương mại hóa.

TS Cao Lê Anh Kiệt, trợ lý giáo sư tại ĐH Hiroshima (Nhật Bản), nghiên cứu chuyển hóa lignin – phụ phẩm giàu carbon của ngành công nghiệp giấy – thành vật liệu carbon xốp bằng công nghệ sấy phun, hoạt hóa và carbon hóa. Vật liệu có tiềm năng ứng dụng trong lưu trữ năng lượng và thu giữ CO2. Công trình hướng tới quy trình sản xuất bền vững, giảm lượng chất hoạt hóa và có khả năng mở rộng quy mô.

Ở lĩnh vực robot và tự động hóa, TS Nguyễn Thị Vân Anh, giảng viên Khoa Tự động hóa, Trường Điện - Điện tử (ĐH Bách khoa Hà Nội), nghiên cứu phương pháp thiết kế bộ điều khiển bền vững cho các hệ thống robot và tự động hóa trong điều kiện bất định, khi tham số mô hình có thể thay đổi trong quá trình vận hành. Giải pháp hướng tới nâng cao độ ổn định, độ tin cậy và khả năng thích nghi của hệ thống.

Mở rộng xét chọn sang 10 lĩnh vực công nghệ

Giải thưởng Khoa học công nghệ Quả Cầu Vàng do T.Ư Đoàn TNCS Hồ Chí Minh chủ trì, phối hợp Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức từ năm 2003, nhằm phát hiện, tôn vinh tài năng trẻ Việt Nam không quá 35 tuổi có thành tích xuất sắc trong nghiên cứu, phát triển và ứng dụng khoa học công nghệ.

Năm 2026, giải thưởng nhận 77 hồ sơ từ 51 cơ quan, đơn vị, trường học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp trong nước và nước ngoài. Các hồ sơ bao quát 10 lĩnh vực xét giải. Trong đó, bốn lĩnh vực lần đầu được đưa vào cơ cấu gồm công nghệ chip bán dẫn; công nghệ biển, đại dương và lòng đất; công nghệ hàng không và vũ trụ; công nghệ đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị, thu hút 11 hồ sơ.

Việc mở rộng lĩnh vực xét giải được thực hiện theo quy chế mới, nâng số lĩnh vực từ 5 lên 10, phù hợp định hướng phát triển các công nghệ chiến lược và chủ trương thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia.

Quá trình xét chọn được tổ chức qua hai phiên họp của Hội đồng. Ngày 7/10, Hội đồng lựa chọn 17 ứng viên tiêu biểu thuộc 9 lĩnh vực để công bố công khai, tiếp nhận ý kiến phản hồi từ cộng đồng. Từ ngày 8 đến 20/10, các ứng viên được lấy ý kiến rộng rãi. Ngày 21/10, Hội đồng tiếp tục thẩm định, xác minh thành tích và bỏ phiếu lựa chọn 10 cá nhân xuất sắc.

Mỗi cá nhân đoạt giải nhận bằng khen của BCH T.Ư Đoàn, Cúp Quả Cầu Vàng, giấy chứng nhận và tiền thưởng 20 triệu đồng.

Giải thưởng Khoa học công nghệ Quả Cầu Vàng năm 2026 có sự tài trợ và đồng hành của Công ty TNHH Thương mại - Dịch vụ Tân Hiệp Phát; khoa Khoa học Dữ liệu và Trí tuệ Nhân tạo, trường Công nghệ (ĐH Kinh tế Quốc dân); và trường ĐH VinUni.

Sau hơn 20 năm tổ chức, Quả Cầu Vàng trở thành giải thưởng nhằm phát hiện, kết nối và khuyến khích tài năng trẻ theo đuổi nghiên cứu khoa học, làm chủ công nghệ. Danh sách năm nay ghi nhận các hướng nghiên cứu đa dạng, từ công nghệ lõi trong lĩnh vực bán dẫn, trí tuệ nhân tạo đến những giải pháp phục vụ y tế, môi trường và hạ tầng thông tin.