Chuyên gia tâm lý: Tân sinh viên cần làm quen với stress

Bước vào đại học, đặc biệt là với tân sinh viên, người trẻ có nhiều thời gian tự quyết hơn nhưng đồng thời cũng phải tự quản lý nhiều vấn đề hơn, từ học tập, tài chính, sinh hoạt đến định hướng tương lai. Bên cạnh đó, việc thường xuyên tiếp xúc với mạng xã hội có thể khiến sinh viên dễ so sánh bản thân với thành tích của người khác. Khi nhiều áp lực xuất hiện cùng lúc, nếu chưa biết cách sắp xếp và ứng phó phù hợp, tân sinh viên dễ rơi vào cảm giác quá tải. Cảm giác căng thẳng đôi khi khiến các bạn chỉ muốn tìm cách loại bỏ nó càng nhanh càng tốt.

Tuy nhiên, theo ThS. BS Trần Thanh Thiên Trúc, stress không phải lúc nào cũng là điều tiêu cực. Trong một số tình huống, đó còn là tín hiệu giúp mỗi người nhận ra có điều gì đó cần được chú ý và điều chỉnh. Bác sĩ chia sẻ: “Có thể hình dung stress như một tín hiệu cảnh báo của cơ thể. Chẳng hạn, cảm giác đau giúp chúng ta biết mình đang bị tổn thương để kịp thời bảo vệ bản thân”.

Tân sinh viên và các loại 'stress'

Một tình huống quen thuộc với sinh viên là biết bản thân cần học từ sớm nhưng vẫn trì hoãn. Thay vì bắt đầu làm bài tập hay ôn thi, người học chuyển sang làm những việc khác. Đến khi kỳ thi hoặc hạn nộp bài đến gần, áp lực càng trở nên rõ rệt.

ThS. BS Trần Thanh Thiên Trúc nhận định: “Hạn nộp bài hay kỳ thi là những tác nhân gây căng thẳng. Tuy nhiên, cách chúng ta nhìn nhận vấn đề và chuẩn bị để ứng phó cũng ảnh hưởng đến mức độ căng thẳng. Rơi vào trạng thái quá tải không có nghĩa là một người yếu kém, có thể cách chuẩn bị hiện tại chưa phù hợp và họ cần điều chỉnh”.

Bác sĩ cũng phân biệt rõ giữa "eustress" (căng thẳng tích cực, gắn với thử thách có thể đáp ứng) và "distress" (căng thẳng tiêu cực, gây quá tải). Với eustress, nhiệm vụ có độ khó nhất định nhưng vẫn nằm trong khả năng thực hiện. Người làm cảm thấy bản thân có thể kiểm soát công việc, có động lực và cơ hội phát triển sau khi hoàn thành.

Ngược lại, distress xuất hiện khi áp lực quá lớn, kéo dài hoặc lặp đi lặp lại, trong khi người trong cuộc cảm thấy không kiểm soát được tình huống. Trạng thái này có thể khiến họ mệt mỏi và giảm khả năng thực hiện công việc. Vì thế, mục tiêu không phải là sống hoàn toàn không có stress, mà là học cách quản lý nó.

Cách phục hồi năng lượng

Trước khi tìm cách quản lý stress, mỗi người cần nhận diện điều gì thường kích hoạt sự căng thẳng của mình. Tác nhân của mỗi người không giống nhau: Đó có thể là kỳ thi cận kề khi bài vẫn chưa ôn xong, một tin nhắn từ người mình không muốn đối diện, hoặc một chuyện rất nhỏ xảy ra lúc bản thân đang đói và mệt.

Sau đó, sinh viên cần chú ý stress biểu hiện ra sao: Cơ thể có thấy khó chịu, lo lắng, tim đập nhanh hay tay run không. Bác sĩ Trúc cho biết: “Nhận ra cả tác nhân lẫn phản ứng của bản thân là bước đầu để chọn cách ứng phó, cách lấy lại năng lượng, thay vì chỉ để cảm giác căng thẳng kéo dài".

Mỗi người sẽ có một cách phục hồi khác nhau. Có người thấy dễ chịu khi ở cạnh bạn bè, trong khi người khác lại cần một khoảng thời gian yên tĩnh. Ngay cả với cùng một người, có nhóm bạn khiến họ vui vẻ hơn, nhưng cũng có cuộc gặp làm họ mệt thêm. Do đó, sinh viên không cần vội xếp bản thân vào một kiểu cố định, mà nên quan sát xem sau mỗi hoạt động, mức năng lượng của mình tăng lên hay giảm đi.

Nhiều sinh viên dù đã rất mệt nhưng vẫn cố thức để ngồi vào bàn học vì cho rằng điều này sẽ giúp chuẩn bị bài tốt hơn. Tuy nhiên, lúc này khả năng tiếp thu của cơ thể không còn hiệu quả. Bác sĩ Trúc đặt vấn đề: “Nhiều khi, chúng ta ngồi trước sách vở nhưng chưa chắc đang học hiệu quả, mà chỉ đang cố làm vậy để bớt cảm giác áy náy”. Thay vì để công việc dồn ứ đến khi cơ thể kiệt sức, tân sinh viên cần chủ động lên kế hoạch học tập từ trước.

Trong sinh hoạt hằng ngày, việc duy trì giờ ngủ và thức tương đối ổn định là yếu tố then chốt. Bác sĩ Thiên Trúc khuyên: “Không thể chỉ nhìn tổng số giờ ngủ; cảm giác khi thức dậy cũng có thể khác nhau. Có hôm ngủ dậy thấy tỉnh táo, nhưng cũng có hôm ngủ lâu hơn mà vẫn mệt. Ta nên giữ giờ ngủ và giờ thức tương đối ổn định, hạn chế dùng thiết bị có màn hình trước khi ngủ, chú ý thời điểm uống cà phê, trà, vận động và tiếp xúc ánh sáng vào ban ngày để dễ ngủ hơn”.

Không nên tiếp tục chịu đựng một mình khi quá tải

Tự quan sát và chăm sóc bản thân là điều cần thiết, nhưng đó không phải lúc nào cũng là bước cuối cùng. Khi vấn đề trở nên nặng nề hoặc vượt quá khả năng tự ứng phó, sinh viên nên tìm đến những người có chuyên môn. ThS. BS Trần Thanh Thiên Trúc nhấn mạnh: “Khi một người nói đến ý nghĩ, kế hoạch hoặc hành vi tự làm hại bản thân, cần nhanh chóng kết nối người đó với sự trợ giúp khẩn cấp từ bệnh viện, các tổ chức hoặc người có chuyên môn hỗ trợ trực tiếp”.