Nam sinh Bách khoa tham gia hơn 20 công bố quốc tế về AI từ những năm đầu đại học

Từ sự tò mò đến lựa chọn theo đuổi trí tuệ nhân tạo

Sinh ra tại Bến Tre, trong giai đoạn máy tính vẫn còn là thiết bị xa xỉ, Long không có điều kiện sở hữu máy tính riêng từ nhỏ. Tuy nhiên, nhờ mẹ làm việc tại cơ quan nhà nước, anh có cơ hội tiếp xúc sớm với công nghệ.

“Chỉ cần được nhìn màn hình sáng lên, gõ vài dòng chữ hay thử mở một phần mềm nào đó cũng đã là một cảm giác rất đặc biệt”, Long kể. Thời điểm đó, việc kết nối internet còn nhiều hạn chế, phải dùng USB phát sóng, nhưng chính sự mới mẻ ấy lại khơi dậy sự tò mò về cách công nghệ vận hành.

Song song với đó là niềm yêu thích Toán học. Long cho biết cậu thích cảm giác ngồi suy nghĩ thật lâu để tìm ra lời giải cho một bài toán khó, từ đó dần nhận ra Khoa học Máy tính là lĩnh vực hội tụ những điều mình theo đuổi: logic, sáng tạo và khả năng tạo ra giá trị cụ thể.

Trong những năm học tại trường chuyên ở Bến Tre, Long theo học lớp chuyên Toán và sau đó được tuyển thẳng vào ngành Khoa học Máy tính của Trường Đại học Bách khoa. Đến giai đoạn 2022 - 2023, khi sự xuất hiện của ChatGPT khiến trí tuệ nhân tạo được nhắc đến rộng rãi hơn, cậu nhận ra đây không chỉ là một xu hướng công nghệ mà còn là công cụ có thể thay đổi cách con người tiếp cận tri thức.

“AI không chỉ là công nghệ, mà là cách để con người tương tác với tri thức theo một cách hoàn toàn mới”, Long nói. Từ đó, cậu quyết định đi sâu vào trí tuệ nhân tạo, đặc biệt là lĩnh vực xử lý ngôn ngữ tự nhiên, nơi công nghệ kết nối trực tiếp với ngôn ngữ và đời sống.

Tích lũy từ những bước nhỏ, đi vào nghiên cứu quốc tế

Hành trình nghiên cứu của Long bắt đầu từ khá sớm, dù còn nhiều hạn chế về điều kiện. Khi còn là học sinh, cậu từng thực hiện một đề tài liên quan đến thiết kế dụng cụ hỗ trợ dạy học Toán.

“Dù còn rất đơn sơ, nhưng đó là lần đầu tiên tôi cảm nhận được niềm vui khi một ý tưởng của mình có thể giải quyết một vấn đề cụ thể”, Long chia sẻ.

Bước ngoặt đến khi cậu được giảng viên gợi ý tham gia nhóm nghiên cứu tại trường đại học sau một lần giải được bài toán khó trên lớp. Từ những công việc ban đầu như xử lý dữ liệu, đọc tài liệu, làm quen với cách viết học thuật, Long dần tiếp cận môi trường nghiên cứu một cách bài bản.

Cậu cho rằng nghiên cứu không bắt đầu bằng những điều lớn lao, mà là quá trình tích lũy từng bước. “Ban đầu chỉ là những việc nhỏ, nhưng chính giai đoạn đó giúp tôi hiểu cách một nghiên cứu được hình thành”, Long nói.

Song song với việc tham gia nhóm, cậu chủ động xin tham gia một số lớp ở bậc cao học để học thêm về học máy, học sâu và xử lý ngôn ngữ tự nhiên. Khi nhóm phát triển các hệ thống chatbot tiếng Việt trong giai đoạn bài toán này còn chưa phổ biến tại Việt Nam, Long có cơ hội tham gia trực tiếp và dần đóng góp về mặt kỹ thuật. Dự án sau đó cũng tạo được tiếng vang nhất định trong cộng đồng nghiên cứu trong nước.

Từ những trải nghiệm đó, hướng nghiên cứu của cậu tập trung vào các bài toán truy hồi thông tin, hỏi đáp và mô hình ngôn ngữ lớn, đặc biệt trong bối cảnh dữ liệu tiếng Việt và các ngôn ngữ ít tài nguyên. Đến nay, Long đã tham gia và đồng tác giả trong hơn 20 công bố khoa học quốc tế.

Trong quá trình này, những lần bài báo bị từ chối hay nhận phản biện khắt khe là điều không tránh khỏi. “Phản biện không phải là phủ nhận năng lực, mà là một phần tự nhiên của nghiên cứu khoa học. Quan trọng là đọc kỹ, hiểu đúng và sửa đến nơi đến chốn”, cậu chia sẻ.

Khi nghiên cứu gắn với giá trị thực tiễn và cộng đồng

Một trong những hướng nghiên cứu khiến Long trăn trở là xử lý ngôn ngữ ít tài nguyên, tiêu biểu là dự án dịch máy giữa tiếng Ba Na và tiếng Việt.

Theo cậu, nhiều ngôn ngữ dân tộc thiểu số hiện nay gần như chưa hiện diện trong môi trường số, trong khi đây lại là nơi lưu giữ tri thức và bản sắc văn hóa của cộng đồng. “Nếu một ngôn ngữ không hiện diện trong công nghệ, khoảng cách tiếp cận tri thức cũng sẽ dần lớn lên”, Long nói.

Trải nghiệm đáng nhớ nhất là khi cậu cùng nhóm nghiên cứu đến Bình Định để thử nghiệm hệ thống trực tiếp với cộng đồng người Ba Na. Khi người dân sử dụng và nghe được tiếng nói tổng hợp từ chính ngôn ngữ của mình, Long nhận ra rõ ràng hơn ý nghĩa của nghiên cứu.

“Có những điều trên bài báo chỉ là con số, nhưng khi thấy người dùng mỉm cười vì công nghệ hiểu được ngôn ngữ của họ, cảm giác đó rất khác”, cậu chia sẻ.

Từ những dự án như vậy, Long cho rằng AI không chỉ là câu chuyện của thuật toán, mà còn là công cụ giúp kết nối tri thức truyền thống với môi trường số. Cậu từng tham gia hướng dẫn học sinh xây dựng chatbot về tiếng Tày, qua đó nhận thấy công nghệ có thể giúp thế hệ trẻ tiếp cận văn hóa theo cách gần gũi hơn.

Bên cạnh nghiên cứu, Long tích cực tham gia và tổ chức các hoạt động học thuật, cộng đồng trong nước và quốc tế. Cậu cho rằng việc chia sẻ tri thức cũng là một phần quan trọng của hành trình học tập. “Khi tham gia các hoạt động này, tôi không chỉ đóng góp mà còn học được rất nhiều, từ cách phối hợp đến cách nhìn vấn đề ở quy mô rộng hơn”, cậu nói.

Bắt đầu trước khi cảm thấy mình đủ giỏi

Nhìn lại chặng đường đã qua, Long cho rằng bài học lớn nhất là không nên tự giới hạn bản thân quá sớm. Nhiều cơ hội đến từ việc dám thử, ngay cả khi chưa chắc mình đã sẵn sàng.

“Nghiên cứu khoa học đòi hỏi kiến thức, nhưng trước hết là sự bền bỉ và thái độ nghiêm túc. Đừng chờ đến khi cảm thấy đủ giỏi mới bắt đầu, vì chính quá trình bắt đầu mới là thứ làm mình trưởng thành nhất”, Long chia sẻ.