Đi tìm “vòng đời mới” cho rác
Trước khi biết đến Tagom, mô hình thu gom và hướng dẫn phân loại rác tại nguồn, Nguyễn Thị Nga (năm thứ tư, trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG Hà Nội) không có thói quen phân loại rác sinh hoạt. Từ những thông tin tìm hiểu trên mạng xã hội, Nga dần nhận ra, rác thải có thể trở thành tài nguyên nếu được phân loại và xử lý phù hợp. Từ đó, cô bắt đầu tìm hiểu cách phân loại rác và thay đổi thói quen sinh hoạt.
Sau thời gian tìm hiểu và thực hành tại trạm, Nga trở thành cộng tác viên Tagom từ tháng 1/2026. Đến tháng 10/2026, cô tiếp tục thực tập tại đây, trực tiếp tham gia phân loại vật liệu và hỗ trợ người mới đến trạm.
Để hỗ trợ người đến trạm nhận biết từng loại vật liệu, Tagom bố trí các bảng hướng dẫn phân loại theo từng nhóm cụ thể. Tuy nhiên, theo trải nghiệm của Nga, việc ghi nhớ cách phân loại không phải lúc nào cũng dễ dàng, ngay cả với những người đã đến trạm nhiều lần. Vì vậy, hướng dẫn khách mới cũng đòi hỏi cô tìm cách giải thích dễ hiểu, giúp họ ghi nhớ và thực hiện đúng trong những lần tiếp theo.
Tại đây, các tình nguyện viên trẻ tham gia nhiều công việc như phân loại, đóng gói vật liệu, hỗ trợ vận chuyển và hướng dẫn khách. Theo chị Nguyễn Thị Thùy Linh, đồng sáng lập Tagom, nhiều bạn sinh viên có thể nắm vững quy trình cơ bản sau khoảng 2 đến 3 lần trực tiếp thao tác.
Chị Linh cho biết, các vật liệu thu gom tại trạm được chuyển đến các nhà máy tái chế. Dù vậy, để mô hình được duy trì, việc hướng dẫn phân loại cần đi đôi với điều kiện thuận tiện, giúp người dân dễ dàng thực hành trong sinh hoạt hằng ngày.
Giảng đường mở lối cho hành động xanh
Không chỉ tại các điểm thu gom cộng đồng, hoạt động phân loại rác còn được thúc đẩy trong môi trường học đường. Tại ĐH Phenikaa, chiến dịch “Chai nhựa tái sinh - Hành trình tiếp nối” khuyến khích sinh viên thu gom chai nhựa, lon đã qua sử dụng, tạo điều kiện để người trẻ trực tiếp tham gia vào quá trình tái chế.
Nguyễn Minh Tiến (năm thứ ba, ĐH Phenikaa) biết đến chương trình qua hoạt động do Đoàn Thanh niên nhà trường phối hợp với Báo Tiền Phong và Coca - Cola Việt Nam triển khai. Tiến cho biết, điều khiến mình quan tâm đến chương trình là câu hỏi: “Sau vài phút sử dụng, những chai nhựa, lon nước ấy sẽ đi về đâu?”. Theo nam sinh, sự xuất hiện của máy thu gom tự động BOTOL năm 2025 tại trường đã thu hút sự tò mò của sinh viên, giúp hoạt động tái chế trở nên gần gũi hơn với đời sống học đường.
Năm 2025, ĐH Phenikaa giành giải Nhất chung cuộc trong chiến dịch. Trong 5 tuần đầu triển khai chương trình năm 2026, sinh viên nhà trường thu gom 26.903 chai nhựa và lon nhôm, tương đương hơn 300kg phế liệu. Bên cạnh việc đưa chai nhựa, lon đã qua sử dụng đến điểm thu gom, sinh viên còn thực hành những thay đổi nhỏ trong sinh hoạt như mang bình nước cá nhân, sử dụng túi nhiều lần và hạn chế đồ nhựa dùng một lần.
Làn sóng “sống xanh” cho thấy tinh thần sẵn sàng hành động của người trẻ; song bài toán thực chất là làm thế nào để việc phân loại không dừng lại trong khuôn khổ phong trào, mà trở thành nếp sống thường nhật của mỗi sinh viên.
Để những hành động xanh được tiếp nối
Từ các điểm thu gom cộng đồng đến chiến dịch trong trường học, những hoạt động thiết thực mở ra cơ hội để người trẻ trực tiếp tham gia phân loại tại nguồn. Dưới góc độ nghiên cứu xã hội, ThS Đỗ Đức Long - Giảng viên khoa Xã hội học và Phát triển, Học viện Báo chí và Tuyên truyền nhận định, các mô hình này góp phần hình thành ý thức và tinh thần trách nhiệm của người trẻ với cộng đồng.
“Khoảng cách giữa 'biết điều đúng' và 'làm điều đúng' chỉ được thu hẹp khi đáp ứng đủ ba điều kiện: Có động lực, có năng lực thực hiện và có môi trường hỗ trợ”, ThS Đỗ Đức Long phân tích. Theo ông, để thói quen phân loại rác được duy trì sau các đợt phát động, nhà trường và địa phương cần xây dựng các điểm tiếp nhận thuận tiện, đồng thời kết nối với các đơn vị xử lý rác thải chuyên nghiệp.
Bên cạnh đó, minh bạch quy trình xử lý giúp người tham gia hiểu rõ hơn về hành trình của rác sau khi được thu gom. Khi có nơi tiếp nhận ổn định và hiểu đúng ý nghĩa của hành động mình làm, người trẻ sẽ có thêm động lực duy trì thói quen phân loại rác trong cuộc sống hằng ngày.
