Từ AI đến bảo tồn văn hóa, Gen Z sẵn sàng chinh phục thử thách

Mười phút bảo vệ dự án: Phép thử bản lĩnh sinh viên

Từ bài toán làm sao bảo đảm an toàn cho người cao tuổi khi con cháu vắng nhà? Vì sao phụ phẩm nông nghiệp chưa được tận dụng hiệu quả? Và làm thế nào để nghề truyền thống tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay?

Áp lực được đẩy lên khi mỗi đội chỉ có tổng cộng 10 phút cho phần thuyết trình và hỏi đáp. Trong khoảng thời gian ngắn ngủi ấy, các bạn trẻ phải cô đọng một vấn đề, trình bày hướng giải quyết và đối diện với những câu hỏi có thể chạm đến điểm yếu nhất của dự án.

Một giải pháp không chỉ cần hợp lý trên lý thuyết mà còn phải chứng minh được khả năng ứng dụng, phát triển bền vững sau khi cuộc thi khép lại.

Công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi giải quyết được nỗi lo của con người

AI, robot hay thực tế tăng cường (AR) không còn là những khái niệm chỉ để trình diễn khi được đặt vào những bài toán cụ thể của đời sống. Tại tập 2 Sinh viên Thế hệ mới 2026, các dự án cho thấy nỗ lực của sinh viên Gen Z trong việc đưa công nghệ đến gần hơn với nhu cầu chăm sóc sức khỏe, giao tiếp và hòa nhập xã hội.

Đến từ Trường Đại học Bách khoa – Đại học Quốc gia TP.HCM, nhóm VieGrand phát triển giải pháp ứng dụng trí tuệ nhân tạo nhằm hỗ trợ chăm sóc và bảo vệ người cao tuổi. Kết hợp camera AI, cảm biến thông minh và công nghệ phân tích sức khỏe, dự án hướng đến phát hiện té ngã, nhận diện dấu hiệu bất thường, cảnh báo nguy hiểm và hỗ trợ theo dõi sức khỏe lâu dài.

Đằng sau ý tưởng ấy là nỗi lo của nhiều gia đình: không phải lúc nào con cháu cũng có thể ở bên cha mẹ để kịp thời ứng phó khi sự cố xảy ra. VieGrand AI Plus hướng đến chuyển việc chăm sóc từ bị động sang chủ động, giúp người cao tuổi có thêm cơ hội sống an toàn và độc lập. Tuy nhiên, độ chính xác của cảnh báo, khả năng bảo vệ dữ liệu, chi phí và sự thuận tiện khi sử dụng vẫn là những yếu tố quyết định khả năng ứng dụng thực tế.

Cùng lấy con người làm trung tâm, SignSound AI của sinh viên Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật – Đại học Đà Nẵng hướng đến tháo gỡ rào cản giao tiếp cho người điếc và khiếm thính. Nhóm đề xuất kính AR hiển thị phụ đề, nhân vật 3D thể hiện ngôn ngữ ký hiệu cùng các công cụ hỗ trợ tiếp cận nội dung YouTube và họp trực tuyến.

Hai dự án, hai nhu cầu khác nhau, nhưng cùng cho thấy một thước đo quan trọng của sáng tạo: công nghệ không chỉ cần mới, mà phải hữu ích. Giá trị của giải pháp nằm ở khả năng giúp con người sống an toàn, độc lập và bình đẳng hơn.

Từ thân chuối đến thổ cẩm: Sáng tạo gắn với sinh kế địa phương

Từ phụ phẩm nông nghiệp đến nghề dệt thổ cẩm của người Jrai, hai dự án của sinh viên cho thấy sáng tạo không nhất thiết bắt đầu từ công nghệ phức tạp, mà có thể khởi nguồn từ những nguồn lực sẵn có tại địa phương.

Logitop của sinh viên Trường Đại học Nguyễn Tất Thành phát triển tấm lót sinh học từ thân chuối sau thu hoạch, hướng đến thay thế một phần vật liệu đóng gói như xốp EPS và lớp lót nhựa PE. Sản phẩm được thiết kế để hạn chế va đập, trầy xước cho nông sản trong quá trình vận chuyển. Nhóm đã có sản phẩm mẫu, đồng thời kết nối với doanh nghiệp xuất khẩu và phòng thí nghiệm để tiếp tục hoàn thiện dự án. Tuy nhiên, hiệu quả bảo vệ nông sản, chi phí sản xuất và khả năng cung ứng ổn định vẫn cần được kiểm chứng trước khi thương mại hóa.

Ở một hướng khác, dự án “Giữ một nghề, dệt nên tương lai” của sinh viên Trường Đại học Kinh tế – Luật, Đại học Quốc gia TP.HCM tìm cách bảo tồn nghề dệt thổ cẩm của người Jrai tại Gia Lai. Trước thực tế đầu ra khó khăn, thu nhập thiếu ổn định và nguy cơ người trẻ không tiếp nối nghề, nhóm lựa chọn số hóa những câu chuyện văn hóa phía sau sản phẩm, phát triển hàng lưu niệm và tổ chức workshop. Dự án đã có mẫu khăn, làm việc với hợp tác xã và dự kiến thí điểm tại Câu lạc bộ dệt Ia Mơ Nông.

Cả hai ý tưởng cùng đặt ra bài toán vượt khỏi khuôn khổ cuộc thi: làm sao biến nguồn lực địa phương thành giá trị kinh tế bền vững. Bởi sáng tạo chỉ thực sự có ý nghĩa khi vừa giải quyết vấn đề thực tế, vừa tạo thêm sinh kế và giúp cộng đồng gìn giữ những giá trị của mình.

Từ thân chuối đến thổ cẩm: Sáng tạo gắn với sinh kế địa phương

Nếu VieGrand AI Plus và SignSound khai thác sức mạnh công nghệ số, Logitop của sinh viên Trường Đại học Nguyễn Tất Thành lại tìm kiếm lời giải cho bài toán môi trường từ thân chuối sau thu hoạch. Phụ phẩm nông nghiệp này được nghiên cứu để tạo tấm lót sinh học, hướng đến giảm sử dụng vật liệu đóng gói có nguồn gốc từ nhựa. Tuy nhiên, để thương mại hóa, dự án cần chứng minh hiệu quả bảo vệ nông sản, chi phí cạnh tranh, nguồn cung ổn định và tác động môi trường thực tế.

Trong khi đó, dự án “Giữ một nghề, dệt nên tương lai” của Mai Thị Cẩm Tú, sinh viên Trường Đại học Kinh tế – Luật, Đại học Quốc gia TP.HCM, xuất phát từ nỗi trăn trở trước nguy cơ mai một nghề dệt thổ cẩm của người Jrai ở Gia Lai.

Trước những khó khăn về đầu ra, thu nhập của nghệ nhân và sức ép cạnh tranh từ hàng dệt máy, nhóm hướng đến số hóa câu chuyện văn hóa phía sau mỗi sản phẩm, phát triển hàng lưu niệm và tổ chức workshop trải nghiệm. Dự án đã có mẫu khăn, kết nối với hợp tác xã làng nghề và dự kiến thí điểm tại Câu lạc bộ dệt Ia Mơ Nông. Với Tú, bảo tồn di sản không chỉ là giữ kỹ thuật dệt, mà còn phải tạo sinh kế bền vững để nghệ nhân gắn bó với nghề, người trẻ tiếp tục gìn giữ giá trị truyền thống.

Nhận xét về các đội thi, Tiến sĩ Hà Ánh Phượng chia sẻ: “Hôm nay, các bạn đã thể hiện rất là tuyệt vời. Lần này đến với miền Trung thì Ban giám khảo đã phải có một cái cuộc cân não khá là lớn, và cái quan trọng nhất mình quan tâm đến cái tác động xã hội của sản phẩm”.

Chương trình truyền hình Sinh viên Thế hệ mới 2026 phát sóng 21h30 thứ Bảy hàng tuần trên VTV3 với sự đồng hành của Herbalife Việt Nam.