Ngày 30/9, Times Higher Education (THE) công bố Bảng xếp hạng đại học thế giới 2027 (World University Rankings 2027). Kết quả cho thấy các đại học châu Á tiếp tục tăng hạng sau một năm chững lại, trong khi nhiều đại học phương Tây đối mặt với xu hướng suy giảm ở một số chỉ số nghiên cứu và nguồn thu.
Đại học Oxford (Anh) giữ vị trí số một năm thứ 11 liên tiếp. Tuy nhiên, khoảng cách với Viện Công nghệ Massachusetts (MIT, Mỹ) chỉ là 0,1 điểm. Oxford đạt kết quả tốt ở các chỉ số về năng suất nghiên cứu, đồng tác giả quốc tế và tỷ lệ tiến sĩ trên đội ngũ giảng viên. Trong khi đó, MIT có lợi thế về tỷ lệ sinh viên trên giảng viên, tác động trích dẫn và điểm số sức mạnh nghiên cứu.
Đại học châu Á lần đầu vượt đại học hàng đầu châu Âu
Đại học Thanh Hoa (Trung Quốc), trường đại học đứng đầu châu Á, tăng lên vị trí thứ 11, vượt ETH Zurich của Thụy Sĩ và chỉ còn cách nhóm 10 trường dẫn đầu một bậc.
Đây là lần đầu tiên đại học có thứ hạng cao nhất châu Á vượt trường đại học đứng đầu khu vực châu Âu lục địa. Trước đó, Thanh Hoa đứng thứ 12 trong ba năm liên tiếp, sau giai đoạn tăng hạng nhanh trong thập niên trước.
Đà tăng của Thanh Hoa chủ yếu đến từ sự gia tăng số lượng giảng viên và sinh viên quốc tế. Tuy nhiên, chỉ số đồng tác giả quốc tế vẫn là yếu tố hạn chế kết quả của trường. Đại học Bắc Kinh cũng giữ vị trí cao, đứng thứ 13.
Đại học Quốc gia Singapore (NUS) tăng hai bậc lên vị trí thứ 15. Nhờ đó, lần đầu tiên có ba đại học châu Á cùng nằm trong top 15, gồm Thanh Hoa, Bắc Kinh và NUS.
Trong nhóm 10 trường dẫn đầu, các đại học Mỹ và Anh vẫn chiếm ưu thế. Princeton và Stanford đồng hạng ba. Đại học Cambridge giảm từ đồng hạng ba năm trước xuống thứ năm, trong khi Harvard giảm từ đồng hạng năm xuống thứ sáu.
Viện Công nghệ California và Imperial College London lần lượt giữ vị trí thứ bảy và thứ tám. Đại học Yale tăng lên đồng hạng chín, từ vị trí thứ 10, cùng Đại học California, Berkeley, trường giữ nguyên thứ hạng.
Đại học Mỹ, Anh duy trì vị trí nhờ chỉ số danh tiếng
Theo THE, các đại học tại những quốc gia sử dụng tiếng Anh tiếp tục được hỗ trợ bởi kết quả tốt ở các chỉ số về danh tiếng. Tuy nhiên, nhiều chỉ số khác có xu hướng giảm, trong đó có nhóm chỉ số về chất lượng nghiên cứu.
Simon Marginson, giáo sư giáo dục đại học tại Đại học Bristol, cho rằng hiệu quả nghiên cứu ở các cơ sở giáo dục đại học khó duy trì nếu thiếu nguồn tài chính, đặc biệt là nguồn ngân sách công. Theo ông, các hệ thống giáo dục đại học đang phát triển đều được thúc đẩy bởi mức tăng ngân sách nhà nước hằng năm.
Tại Anh, các khó khăn tài chính đang tác động đến nhiều trường đại học. Các chỉ số về nguồn thu từ trường, nghiên cứu và doanh nghiệp đều giảm so với phần còn lại của thế giới. Sức mạnh và năng suất nghiên cứu cũng giảm đáng kể.
Dù vậy, lợi thế về danh tiếng giúp một số đại học Anh cải thiện thứ hạng. University College London (UCL) trở lại top 20 lần đầu kể từ bảng xếp hạng năm 2022, đồng hạng 17. London School of Economics and Political Science (LSE) chấm dứt chuỗi 5 năm giảm hạng và trở lại top 50, ở vị trí 47.
Anh có tổng cộng 25 trường trong top 200, giảm một trường so với năm trước. Trong số này, 12 trường tăng hạng, 3 trường giữ nguyên và 10 trường giảm hạng.
Ming Chen, giáo sư giáo dục đại học tại Sheffield Hallam University, cảnh báo những khó khăn tài chính đang đe dọa vị thế quốc tế của các đại học Anh. Theo bà, các trường đã áp dụng nhiều biện pháp để giảm tác động từ sự sụt giảm số sinh viên quốc tế và nguồn tài trợ, gồm đóng một số chương trình đào tạo, cắt giảm nhân sự, tái cấu trúc và thu hẹp phạm vi nghiên cứu.
Tại Mỹ, 7 trong 10 vị trí đầu bảng thuộc về các trường đại học nước này. Tuy nhiên, kết quả chung của Mỹ giảm ở phần lớn các chỉ số, trong đó có sức mạnh nghiên cứu, tác động trích dẫn và số lượng sinh viên quốc tế.
Trong nhóm các trường Mỹ thuộc top 50, Đại học California, San Diego tăng mạnh nhất, lên vị trí 37, tăng 10 bậc. Kết quả này chủ yếu đến từ sự cải thiện về danh tiếng và số lượng công bố trên mỗi giảng viên.
Mỹ có 53 trường trong top 200, giảm hai trường so với năm trước. Trong số đó, 33% tăng hạng và 46% giảm hạng.
Tại châu Âu lục địa, Pháp cũng ghi nhận sự suy giảm ở nhóm đầu bảng. Bốn trường có thứ hạng cao nhất của nước này đều giảm khoảng 10 bậc. Số trường đại học Pháp trong top 200 giảm từ 5 xuống còn 3.
Châu Á tiếp tục cải thiện nhờ nghiên cứu
Trái với xu hướng tương đối suy giảm tại nhiều khu vực phương Tây, Đông Á và khu vực ASEAN ghi nhận kết quả cải thiện, chủ yếu nhờ điểm số nghiên cứu tăng. Các đại học ASEAN đồng thời có sự cải thiện đáng kể ở lĩnh vực giảng dạy.
Hamish Coates, giáo sư danh dự tại Đại học Quốc gia Australia và giáo sư chính thức tại Đại học Thanh Hoa, nhận định bức tranh giáo dục đại học toàn cầu đang thay đổi. Theo ông, châu Á đã trở thành khu vực lớn nhất của giáo dục đại học thế giới, trong khi nhiều khu vực khác cũng đang chuyển động.
Trung Quốc chấm dứt ba năm không thay đổi về số lượng trường trong top 200. Sau khi duy trì ở mức 13 trường từ bảng xếp hạng năm 2024, năm nay Trung Quốc có 17 trường trong top 200. Các trường đại học Trung Quốc cải thiện ở phần lớn chỉ số nhưng giảm ở sức mạnh nghiên cứu và đồng tác giả quốc tế.
Futao Huang, giáo sư tại Viện Nghiên cứu Giáo dục đại học thuộc Đại học Hiroshima, cho rằng không nên xem sự suy giảm ở hai chỉ số này là bằng chứng cho thấy năng lực nghiên cứu tổng thể của Trung Quốc yếu đi.
Theo ông, các đại học Trung Quốc vẫn có thế mạnh ở nhiều lĩnh vực khoa học và hợp tác nghiên cứu trong nước đã mở rộng đáng kể. Sự thay đổi về hợp tác quốc tế phản ánh những điều chỉnh trong mạng lưới nghiên cứu của Trung Quốc, trong bối cảnh số công trình đồng tác giả với các nhà nghiên cứu Mỹ và những quốc gia phương Tây phát triển khác giảm.
Ông cho rằng xu hướng này liên quan đến căng thẳng địa chính trị, các vấn đề an ninh nghiên cứu, kiểm soát xuất khẩu và sự thận trọng ngày càng tăng của các nhà nghiên cứu, cơ sở giáo dục ở cả hai phía.
Đông Nam Á tiếp tục xu hướng tăng hạng, dẫn đầu là NUS. Đại học Công nghệ Nanyang, Singapore tăng từ đồng hạng 31 lên thứ 28. Cả hai trường đều được thúc đẩy bởi sự gia tăng đáng kể về danh tiếng.
Malaysia lần đầu lọt vào top 200, với sự cải thiện rõ rệt ở các chỉ số quốc tế hóa, gồm sinh viên và giảng viên quốc tế. Kết quả này diễn ra trong bối cảnh chính phủ nước này thúc đẩy mục tiêu đưa Malaysia trở thành trung tâm giáo dục đại học quốc tế và thu hút học giả từ các nước trong khu vực.
Trong khi đó, Nhật Bản có dấu hiệu giảm hạng. Đại học Tokyo và Đại học Kyoto lần lượt giảm một bậc, xuống vị trí 27 và đồng hạng 62. Viện Khoa học Tokyo, được thành lập năm 2024 sau khi sáp nhập hai cơ sở giáo dục, giảm gần 20 bậc nhưng vẫn nằm trong top 200.
THE cho biết số lượng các trường và nhóm đại học hình thành từ sáp nhập trong bảng xếp hạng đã tăng đáng kể, từ 4 trường năm 2017 lên 30 trường năm 2026 và 35 trường trong năm nay.
Tại Australia, Đại học Melbourne đứng đồng hạng 34, tăng ba bậc và là trường có kết quả cao nhất nước này. Australia tiếp tục có 10 trường trong top 200.
Chênh lệch giữa Mỹ, Anh và nhóm đại học châu Á thu hẹp
Khi điểm số trung bình tổng thể của Mỹ và Anh được cộng lại, hai nước chỉ nhỉnh hơn mức trung bình kết hợp của Trung Quốc, Singapore và Hong Kong. Điều này cho thấy khoảng cách giữa các khu vực đang tương đối hẹp.
Mỹ và Anh có kết quả tốt hơn đáng kể ở các chỉ số quốc tế như giảng viên, đồng tác giả và sinh viên quốc tế. Trong khi đó, Trung Quốc, Singapore và Hong Kong có lợi thế rõ rệt ở các chỉ số liên quan đến doanh nghiệp, đặc biệt là nguồn thu.
Xét theo các nhóm tiêu chí chính, Mỹ và Anh nhỉnh hơn về chất lượng nghiên cứu, môi trường nghiên cứu và giảng dạy, nhưng thấp hơn về nhóm chỉ số liên quan đến doanh nghiệp.
THE nhận định dù Mỹ và Anh hiện vẫn có kết quả tổng thể cao hơn, các trường châu Á đang có mức tăng điểm nhanh hơn. Đây là yếu tố giúp khoảng cách với các đại học phương Tây tiếp tục được thu hẹp.
Bức tranh giáo dục đại học toàn cầu
Tại Mỹ Latinh, Đại học São Paulo của Brazil là trường có thứ hạng cao nhất khu vực, ở đồng hạng 141. Brazil có 58 trường được xếp hạng, tiếp theo là Chile với 33 trường và Colombia với 24 trường.
Đại học Cape Town là trường có thứ hạng cao nhất khu vực châu Phi hạ Sahara, tăng từ đồng hạng 164 lên đồng hạng 147. Số cơ sở giáo dục được xếp hạng tại khu vực này tăng từ 55 lên 69. Nigeria có nhiều trường được xếp hạng nhất, với 29 trường.
Tại thế giới Arab, Hamad Bin Khalifa University của Qatar là đại diện mới và có thứ hạng cao nhất khu vực, ở đồng hạng 126. King Fahd University of Petroleum and Minerals (KFUPM) của Saudi Arabia đứng đồng hạng 176, tăng từ vị trí 184 năm ngoái.
Tổng cộng, 2.297 trường đại học tại 118 quốc gia và vùng lãnh thổ xuất hiện trong Bảng xếp hạng đại học thế giới 2027, tăng từ 2.191 trường của năm trước. Albania và Malawi lần đầu có đại diện, với Đại học Tirana nằm trong nhóm 2.001+ và Kamuzu University of Health Sciences thuộc nhóm 1.201-1.400.
Kết quả cho thấy phạm vi của bảng xếp hạng tiếp tục được mở rộng, với ngày càng nhiều cơ sở giáo dục đại học từ các khu vực khác nhau được đưa vào đánh giá.
