Mới đây, thông báo kết luận của Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu đã đưa ra một mệnh lệnh cấp thiết: từ năm học 2026-2027 phải chấm dứt tình trạng thiếu giáo viên do nguyên nhân chủ quan. Cùng với yêu cầu các địa phương khẩn trương tuyển dụng, điều động, bố trí đội ngũ, Chính phủ đặt một vấn đề rộng hơn: rà soát, thu gọn mạng lưới cơ sở đào tạo giáo viên, chấm dứt đào tạo sư phạm ở các trường không phải trường sư phạm, kém chất lượng.
Chỉ đạo quyết liệt này “đánh trúng” vào một trong những điểm nghẽn lớn nhất của giáo dục hiện nay, đồng thời là dịp để chúng ta nhìn nhận thấu đáo một bài toán đã kéo dài nhiều năm: Thiếu giáo viên!
Thống kê từ Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) cho thấy, tính đến nay, cả nước có hơn 100 cơ sở đào tạo giáo viên, gồm 15 trường đại học sư phạm, 50 trường đại học đa ngành và trường đại học đặc thù có đào tạo giáo viên, 20 trường cao đẳng sư phạm và 18 trường cao đẳng đa ngành có đào tạo giáo viên. Năm học mới 2026-2027, cả nước có khoảng 1,6 triệu giáo viên, cán bộ quản lý giáo dục cùng tham gia phục vụ hơn 26 triệu học sinh, sinh viên.
Khách quan nhìn nhận, chưa bao giờ vị thế nhà giáo và sức hút của ngành sư phạm lại lớn như hiện nay. Hàng loạt chính sách vĩ mô đã được ban hành để thu hút người tài, nổi bật là Luật Nhà giáo (có hiệu lực từ 1/1) lần đầu tiên luật hóa nguyên tắc lương nhà giáo xếp cao nhất trong hệ thống thang bậc lương hành chính sự nghiệp. Cùng với đó là Nghị định 182/2026 quy định mức phụ cấp ưu đãi nghề từ 25% đến 80%, hay chính sách hỗ trợ học phí và 3,63 triệu đồng/tháng chi phí sinh hoạt cho sinh viên theo Nghị định 116/2020 và sau đó được sửa đổi bởi Nghị định 60/2025…
Những đãi ngộ này, cộng với việc Bộ GD&ĐT kiểm soát chặt chẽ chỉ tiêu dựa trên nhu cầu tuyển dụng, đã đẩy điểm chuẩn sư phạm hằng năm lên mức kỷ lục, khiến ngay cả học sinh giỏi cũng trầy trật mới có thể chen chân vào giảng đường.
Thế nhưng, nghịch lý trớ trêu nằm ở chỗ trường học các cấp vẫn “đỏ mắt” tìm người dạy. Tính đến tháng 6/2026, cả nước thiếu 104.516 giáo viên trong biên chế, và ngay đầu năm học 2026-2027 cả nước vẫn thiếu hơn 43.000 người. Và thực tế từ nhiều năm nay, mỗi năm đều đặn ghi nhận thiếu hơn 100.000 giáo viên các cấp.
Tất nhiên việc đào tạo giáo viên cần độ trễ. Nhưng vấn đề nằm ở chỗ không phải cứ có nhiều cơ sở đào tạo, nhiều người chọn học sư phạm thì hệ thống sẽ tự động có đủ giáo viên. Giáo viên là nguồn nhân lực đặc thù: thiếu giáo viên toán không thể lấy giáo viên ngữ văn để bù; thiếu giáo viên ở một địa bàn khó tuyển cũng không thể đơn giản dùng nguồn nhân lực đang dư ở một địa phương khác.
Chưa kể khi chương trình giáo dục phổ thông thay đổi, kéo theo cơ cấu môn học, quy mô học sinh, nhu cầu giáo viên của từng địa phương cũng thay đổi. Nếu dự báo nhu cầu không đủ sát, chỉ tiêu đào tạo dù được tính toán cẩn trọng vẫn có thể tạo ra một nghịch lý khác: nơi cần thì thiếu, nơi có thì không sử dụng được. Vì vậy, điểm đáng chú ý trong chỉ đạo lần này không chỉ là yêu cầu “đủ giáo viên”, mà là yêu cầu đào tạo phải gắn với nhu cầu sử dụng.
Và Bộ GD&ĐT được giao nghiên cứu sửa đổi cơ chế đặt hàng đào tạo, khắc phục tình trạng đặt hàng không gắn với nhu cầu sử dụng lao động; nghiên cứu chính sách hỗ trợ sinh viên sư phạm gắn với việc sử dụng sau tốt nghiệp, nhất là những môn học và địa bàn khó tuyển. Các trường sư phạm cũng được yêu cầu chuyển từ tư duy “đào tạo những gì có thể đào tạo” sang đào tạo theo nhu cầu của hệ thống giáo dục, địa phương và xã hội.
Đây mới là phần gốc của bài toán. Một hệ thống đào tạo giáo viên tốt không chỉ trả lời được câu hỏi mỗi năm đào tạo bao nhiêu sinh viên. Nó phải trả lời được: đào tạo giáo viên nào, cho môn học nào, cấp học nào, địa phương nào và bao nhiêu người trong số đó thực sự bước vào lớp học?
Vì thế, việc rà soát, sắp xếp lại hơn 100 cơ sở đào tạo giáo viên là cần thiết, nhưng ý nghĩa của nó không nằm ở việc giảm được bao nhiêu đầu mối. Điều quan trọng hơn là sau quá trình ấy, chúng ta có xây dựng được một hệ thống đào tạo đủ mạnh để dự báo đúng nhu cầu, đào tạo đúng quy mô, đúng ngành học và tạo ra những người thầy đáp ứng được thực tế lớp học hay không.
Bởi vậy, chủ trương chấm dứt đào tạo sư phạm ở những cơ sở không phải trường sư phạm, kém chất lượng cần được thực hiện với một cách nhìn dài hạn, khoa học. Không nên biến nó thành một cuộc sáp nhập cơ học, càng không nên xem số lượng cơ sở sau sắp xếp là thước đo thành công. Mà thước đo phải nằm ở sản phẩm cuối cùng.
Một trường sư phạm có thể có nhiều chương trình, nhiều giảng viên, nhiều sinh viên, nhưng điều xã hội cần biết là: sinh viên tốt nghiệp có đủ năng lực đứng lớp không; có thích ứng với chương trình giáo dục mới không; có đủ năng lực công nghệ, ngoại ngữ, quản lý lớp học, hiểu tâm lý học sinh không; và quan trọng nhất, bao nhiêu người thực sự bước vào nghề, bao nhiêu người có thể gắn bó với nghề?
Vì thế, bài toán thiếu giáo viên không thể được giải bằng một chính sách đơn lẻ. Nó đòi hỏi các mắt xích phải thực sự nối với nhau: từ dự báo của địa phương; chất lượng đào tạo của trường sư phạm; cơ chế tuyển dụng phải minh bạch, linh hoạt; còn chính sách tiền lương, đãi ngộ và môi trường làm việc phải đủ sức giữ người ở lại.
Có lẽ, đây cũng là ý nghĩa lớn nhất của lần rà soát, sắp xếp đào tạo sư phạm này. Chỉ khi đào tạo được gắn chặt với nhu cầu nhân lực, những chính sách đầu tư cho ngành sư phạm mới thực sự phát huy giá trị. Khi đó, điểm chuẩn cao không chỉ là con số đẹp ở đầu vào, mà phải được tiếp nối bằng những người thầy đủ năng lực, đúng nơi cần và có thể gắn bó lâu dài với nghề. Đó mới là cách giải bài toán thiếu giáo viên từ gốc, thay vì chỉ chạy theo con số thiếu – thừa qua từng năm học.
