Tại Ngày hội Sinh viên Nghiên cứu khoa học năm 2026 của trường Y - Dược Phenikaa ngày 13/9, PGS. TS Nguyễn Thanh Hồi - Hiệu trưởng nhà trường cho rằng, chính những câu hỏi như vậy là điểm khởi đầu của nghiên cứu.
"Khi nói đến nghiên cứu khoa học, chúng ta thường nghĩ nó có cái gì đó to tát, ý tưởng phải thật lớn, phòng lab phải thật "xịn". Nhưng không phải vậy", ông nói.
Theo ông Hồi, trong thực tế lâm sàng, người thầy thuốc mỗi ngày đều gặp những vấn đề cần được giải thích. Cùng chẩn đoán viêm phổi, có người sốt cao rét run, người chỉ sốt nhẹ, người khác lại không cảm nhận rõ mình đang sốt. Cùng một đơn thuốc, có bệnh nhân lui bệnh sau một, hai ngày nhưng người khác phải đổi thuốc nhiều lần.
"Tại sao ở tình huống này có đáp ứng, tình huống khác lại không? Các nghiên cứu nhìn chung đều bắt đầu bằng những câu hỏi đó", ông nói.
Với vị Hiệu trưởng trường Y - Dược Phenikaa, giá trị của nghiên cứu cuối cùng không nằm ở một bài báo hay giải thưởng, mà ở khả năng tạo ra tri thức, sản phẩm mới để phục vụ sức khỏe con người.
Từng nghĩ mình không phù hợp với nghiên cứu
Ngô Quỳnh Anh (sinh viên K15, Khoa Dược) từng nhiều lần nghi ngờ bản thân khi bắt đầu làm nghiên cứu. Cô dành nhiều cuối tuần trong phòng thí nghiệm để thực hiện đề tài Hóa Dược. Những thao tác lặp lại, kết quả không như kỳ vọng khiến Quỳnh Anh có lúc tự hỏi: "Liệu mình đang làm như một kỹ thuật viên hay đang thực sự làm nghiên cứu?".
Đề tài sau đó lọt Top 13 cuộc thi Nghiên cứu khoa học sinh viên Euréka 2025 và mang lại cho cô cơ hội trao đổi tại ĐHQG Chungnam (Hàn Quốc).
Quỳnh Anh cho biết, cô có tính "thích giấu dốt", thường ngại hỏi khi chưa hiểu. Cô chọn cách tự tìm tài liệu, đọc đến khi nắm được vấn đề rồi mới tìm người hướng dẫn, TS Hoàng Văn Hải.
Một câu nói của thầy khiến cô thay đổi cách nhìn: "Không ai hiểu đề tài của em hơn chính em cả".
Theo Quỳnh Anh, điều nhận được từ nghiên cứu không chỉ là một kết quả để ghi vào CV, mà còn là cách đặt câu hỏi, giải quyết vấn đề và chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình.
"Đừng đợi đến khi mình đủ giỏi mới bắt đầu, hãy cứ thử đi", Quỳnh Anh nói.
Nguyễn Vũ Đức (sinh viên K18, ngành Răng - Hàm - Mặt) cũng từng hoài nghi khả năng của bản thân khi thực hiện đề tài đánh giá tác dụng bài thuốc y học cổ truyền, dưới sự hướng dẫn của thầy Nguyễn Trường Nam.
Khối lượng tài liệu lớn về dược liệu, phản ứng viêm và mô hình thực nghiệm khiến Đức có lúc muốn bỏ cuộc. Nhưng quá trình nghiên cứu dần thay đổi cách anh học.
"Sau khi làm nghiên cứu, em bắt đầu đặt câu hỏi: Bằng chứng ở đâu? Thông tin này đến từ đâu và có đáng tin cậy hay không?", Đức kể.
Theo nam sinh viên, đó là tư duy cần thiết với một bác sĩ. "Sau này, khi trở thành bác sĩ, chúng ta không thể nói 'em nghĩ phương pháp này tốt', mà cần hỏi 'bằng chứng khoa học nói gì?'. Đó chính là tư duy y học dựa trên bằng chứng", anh nói.
Khi AI giải bài toán "nhìn lưỡi"
Một trong những đề tài nổi bật tại ngày hội năm nay xuất phát từ một vấn đề khá quen thuộc trong y học cổ truyền: Quan sát lưỡi.
Nhóm sinh viên Lê Văn Dũng, Phan Quốc Hưng và Nguyễn Hải Dũng thực hiện đề tài ứng dụng AI phân tích hình ảnh lưỡi ở người bệnh đau lưng, dưới sự hướng dẫn của TS. BS Nguyễn Trường Nam và ThS. BS Đỗ Ba Kế.
Trong Đông y, nhìn lưỡi là một bước quan trọng trong thăm khám. Tuy nhiên, việc đánh giá màu sắc, rêu lưỡi hay các vết nứt có thể phụ thuộc vào kinh nghiệm của từng thầy thuốc. Với sinh viên mới đi lâm sàng, điều kiện ánh sáng và sự khác biệt trong cách quan sát càng khiến việc nhận định khó khăn.
Nhóm đặt câu hỏi liệu công nghệ có thể hỗ trợ chuẩn hóa quá trình này hay không.
Họ sử dụng thiết bị chụp ảnh chuyên dụng kết hợp AI để phân tích các đặc điểm của lưỡi. Công trình giành giải Nhất tại Ngày hội.
Điểm đáng chú ý của đề tài không nằm ở việc đưa AI vào nghiên cứu, mà ở chỗ công nghệ được sử dụng để giải quyết một vấn đề cụ thể trong thực hành. "AI nhìn vào hình ảnh, nhưng thầy thuốc nhìn vào con người", nhóm nghiên cứu nói.
Giải Nhì thuộc về đề tài ứng dụng mô hình ruồi giấm để sàng lọc dược liệu tự nhiên bảo vệ thần kinh của sinh viên Hồ Thị Trinh, dưới sự hướng dẫn của PGS. TS Phạm Thị Nguyệt Hằng.
Bắt đầu từ những điều mình chưa hiểu
Trường Y - Dược Phenikaa đặt mục tiêu đến năm 2030 có 25% sinh viên tham gia nghiên cứu khoa học. Nhà trường xây dựng hai hướng gồm đề tài cơ bản, giúp sinh viên rèn phương pháp nghiên cứu, và đề tài triển vọng, có thời gian thực hiện đến 36 tháng, hướng tới ứng dụng và công bố quốc tế.
TS. BS Trần Thị Oanh - Phó Giám đốc Bệnh viện Đa khoa Đức Giang cho rằng, sinh viên không nên tự tạo áp lực phải làm những nghiên cứu quá lớn.
Tại bệnh viện, nghiên cứu khoa học được thực hiện bởi bác sĩ, điều dưỡng, kỹ thuật viên và các bộ phận quản lý, với hơn 100 đề tài mỗi năm. "Chúng ta chỉ cần tham gia với vai trò là một thành viên thôi, chỉ cần tham gia một mắt xích và học cách làm sao cho nó thật tốt", bà Oanh nói.
Theo bà, sinh viên có thể bắt đầu ngay từ những buổi đi lâm sàng: Quan sát, ghi lại điều mình thắc mắc và hỏi thầy cô cách tìm lời giải.
Một câu hỏi về người bệnh, một biểu hiện chưa được lý giải, hay một phương pháp chưa hoàn toàn thuyết phục đều có thể trở thành điểm bắt đầu.
