Những phát ngôn, thông tin mà các “giang hồ mạng” đăng tải trên các kênh cá nhân thu hút rất nhiều người theo dõi, tác động như thế nào đến các bạn trẻ, đặc biệt là các bạn sinh viên, thưa ông?
PGS.TS Phạm Chiến Thắng: Việc tiếp xúc thường xuyên với những nội dung độc hại do các “giang hồ mạng” đăng tải có tác động tiêu cực về nhiều mặt tới các bạn trẻ, đặc biệt là các bạn sinh viên. Khi xem nhiều với các hành vi lệch chuẩn, não bộ của các bạn sẽ trải qua quá trình thích nghi, dần dần, những hành vi bị coi là vi phạm đạo đức ngoài đời thực sẽ được các bạn coi là bình thường và không phân định được đúng, sai. Chuẩn mực xã hội trong nhận thức của giới trẻ sẽ bị hạ thấp xuống, hành vi văn minh đôi khi bị coi là không phù hợp với các bạn.
“Khi xem nhiều với các hành vi lệch chuẩn, não bộ của các bạn sẽ trải qua quá trình thích nghi, dần dần, những hành vi bị coi là vi phạm đạo đức ngoài đời thực sẽ được các bạn coi là bình thường và không phân định được đúng, sai”.
Bên cạnh đó, khi hoà vào hàng triệu lượt xem, bình luận công kích, cổ xúy hành vi sai trái, trách nhiệm cá nhân của người trẻ cũng bị lung lay. Họ dễ tham gia vào các hành vi bắt nạt mạng, lăng mạ người khác mà không cảm thấy áy náy. Qua quá trình tương tác, quan điểm của người xem cũng bị củng cố theo hướng cực đoan, phiến diện hơn theo những ý kiến tiêu cực.
Các nội dung video phô trương lối sống “độc hại”, xa hoa, bất chính tạo ra tiêu chuẩn thành công lệch chuẩn. Sinh viên dễ rơi vào trạng thái cảm thấy bất mãn, tự ti với cuộc sống thực tế của mình, muốn thành công nhanh, có địa vị xã hội ngay lập tức mà không muốn phấn đấu, học tập. Khi thấy nhiều người xem và các nội dung này lên xu hướng, người trẻ lại dễ rơi vào bẫy nhận thức rằng “ai cũng như vậy” hoặc “xã hội bây giờ là như thế”, không cần học tập, rèn luyện mà vẫn có thể thành công… Họ lầm tưởng rằng quan điểm trong các video đại diện cho đa số.
“Sinh viên dễ rơi vào trạng thái cảm thấy bất mãn, tự ti với cuộc sống thực tế của mình, muốn thành công nhanh, có địa vị xã hội ngay lập tức mà không muốn phấn đấu, học tập”.
Theo ông, bản thân những người trẻ, đặc biệt là các bạn sinh viên, phải làm thế nào để giảm thiếu tác hại từ những nội dung “rác” này?
PGS.TS Phạm Chiến Thắng: Để giảm thiểu tác hại từ những nội dung “rác” này cần có kế hoạch xây dựng “hệ miễn dịch” cho người trẻ. Trong đó, đầu tiên cần giáo dục, nâng cao năng lực số và tư duy phản biện cho các bạn. Có thể tích hợp giáo dục những nội dung này vào chương trình học trên lớp, ngoại khoá để giúp người trẻ hiểu, nhận diện được các chiêu trò giật gân, thao túng tâm lý và thuật toán của mạng xã hội.
Trong quá trình này, những nội dung giảng dạy, hướng dẫn về kỹ năng mềm cho sinh viên như cai nghiện mạng xã hội, hỗ trợ tư vấn tâm lý học đường, giải toả áp lực và đồng hành cùng sinh viên cũng rất quan trọng để giúp các bạn không rơi vào trạng thái tiêu cực, xa rời thực tại mà tìm tới những thông tin độc hại trên mạng.
Ở trong nhà trường hoặc tại các địa phương có thể xây dựng các nhóm thanh, thiếu niên được lãnh đạo bởi các sinh viên ưu tú, tư tưởng chính trị vững vàng, nhằm lan toả, định hướng các chuẩn mực ứng xử tích cực, phù hợp đạo đức, pháp luật. Qua đó, chuẩn mực của nhóm sẽ dịch chuyển theo cách tích cực hơn. Những hình thức tiêu biểu như câu lạc bộ thể thao, nghệ thuật hoặc tình nguyện sẽ giúp các bạn tập trung vào mối quan hệ xã hội thực tế, theo đuổi giá trị thực và giảm phụ thuộc vào không gian ảo.
Đối với cơ quan quản lý, cần có những hành lang pháp lý, tạo áp lực cho các nền tảng mạng xã hội phải thực thi các biện pháp sàng lọc nội dung “rác”, hoặc cảnh báo nội dung tiêu cực tới người dùng, không phát tán các thông tin thiếu chuẩn mực, vi phạm đạo đức, pháp luật. Có các chế tài và cách thức can thiệp, hỗ trợ pháp lý nhanh chóng khi người trẻ bị lôi kéo hoặc trở thành nạn nhân của các trào lưu công kích, bắt nạt trên mạng xã hội.
Trân trọng cảm ơn ông!
