Bẫy chi tiêu vô hình của giới trẻ: Tiêu tiền mặt thì tiếc, nhưng 'chuyển khoản' lại chốt đơn trong nháy mắt

Thách thức từ những cú chạm vô hình

Thanh toán không dùng tiền mặt đang tái định hình hoàn toàn thói quen tiêu dùng của sinh viên. Theo PGS. TS Nguyễn Bích Ngân, thanh toán số mang lại sự tiện lợi vượt trội nhưng cũng chính là nguyên nhân khiến người dùng dễ chi tiêu quá tay. Lấy ví dụ thực tế, nếu trong ví có một tờ tiền mệnh giá 500.000 đồng, nhiều người sẽ ngần ngại khi phá lẻ để mua một ly trà sữa giá 40.000 đồng. Tuy nhiên, nếu cửa hàng cho phép quét mã QR, thao tác thanh toán diễn ra chỉ trong vài giây và rào cản tâm lý giữ tiền cũng nhanh chóng biến mất.

Sự thiếu vắng cảm giác "xót ví" khi không trực tiếp cầm tiền mặt khiến người tiêu dùng dễ rơi vào trạng thái chi tiêu cho những món đồ không thực sự thiết yếu. Kết quả từ các khảo sát hành vi tiêu dùng được nêu tại tọa đàm cũng chỉ ra rằng, hơn 50% người trẻ dưới 35 tuổi thanh toán không dùng tiền mặt khoảng năm lần mỗi ngày. Sự thuận tiện này tỷ lệ thuận với nguy cơ đánh mất khả năng kiểm soát dòng tiền cá nhân.

Giữ 'chiếc phanh' kỷ luật bằng quy tắc '6 chiếc lọ'

Để thiết lập chiếc phanh an toàn trước các quyết định mua sắm, các chuyên gia khuyến nghị sinh viên cần phân bổ ngân sách một cách khoa học. Thay vì gộp chung tiền vào một tài khoản duy nhất, sinh viên nên tham khảo áp dụng quy tắc "6 chiếc lọ". Theo đó, khoản trợ cấp từ 3 đến 5 triệu đồng mỗi tháng cần được chia thành các phần riêng biệt theo những tỷ lệ nhất định cho sinh hoạt thiết yếu, giáo dục, tiết kiệm, giải trí, hay các nhu cầu khác.

Đặc biệt, trả lời băn khoăn của sinh viên về việc làm sao để duy trì lối sống xanh khi các sản phẩm thân thiện với môi trường thường có giá bán cao, PGS. TS Nguyễn Bích Ngân gợi ý nên dành khoảng 10% đến 15% tổng thu nhập cho mục tiêu này. Việc tiêu dùng có trách nhiệm không nhất thiết phải bắt đầu từ những sản phẩm đắt tiền, mà có thể hình thành thông qua các thay đổi nhỏ trong sinh hoạt hằng ngày, như hạn chế sử dụng túi nilon, mang theo bình nước cá nhân và tận dụng đồ dùng có thể tái sử dụng.

Bên cạnh đó, sinh viên có thể biến chính công nghệ thành trợ thủ quản lý tài chính. Hiện nay, nhiều ứng dụng ngân hàng đã tích hợp công cụ phân tích chi tiêu. Người dùng nên chủ động đặt giới hạn cho các khoản mua sắm và định kỳ kiểm tra sao kê hằng tuần để kịp thời cắt giảm những khoản chi chưa hợp lý.

Quy tắc 24 giờ chờ đợi

Đồng quan điểm về sự cẩn trọng khi mở hầu bao, người đẹp Phạm Thùy Dương (Top 5 Hoa hậu Việt Nam năm 2024) chia sẻ kinh nghiệm thực tế về "quy tắc 24 giờ".

“Mạng xã hội hiện xuất hiện nhiều phong trào và xu hướng tiêu dùng khác nhau. Tuy nhiên, thay vì lập tức mua sắm theo số đông, mỗi người cần dừng lại để tự hỏi liệu mình có thực sự cần sản phẩm đó hay không”, Thùy Dương phân tích.

Đại sứ du lịch và môi trường cho biết, sau khi thêm một món đồ vào giỏ hàng trực tuyến, cô không thanh toán ngay mà thường gác điện thoại sang một bên, chờ đợi thêm 24 giờ để suy nghĩ. Sau khoảng thời gian đó, nếu vẫn nhận thấy sản phẩm thực sự hữu ích, cô mới tiến hành đặt mua. Việc tạo ra một khoảng lùi về thời gian giúp người tiêu dùng đánh giá lại nhu cầu thực tế, giảm thiểu tối đa các quyết định thanh toán theo cảm xúc.