Các trường đại học đóng vai trò trung tâm trong bối cảnh chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh tế

TS. Nguyễn Đức Hiển - Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương cho biết, Trung ương đã đặt ra mục tiêu tăng trưởng rất cao trong giai đoạn tới. Theo ông Hiển, mô hình tăng trưởng hiện tại đã đạt tới giới hạn khi giai đoạn 2021 - 2024 chủ yếu vẫn dựa vào việc tăng vốn và lao động, trong khi tỷ lệ đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) còn khiêm tốn. Ông nhấn mạnh rằng khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo không thể chỉ giải quyết lẻ tẻ mà phải tiếp cận trong một hệ sinh thái tổng thể, trong đó nhà nước, doanh nghiệp và các viện, trường phải có sự liên kết chặt chẽ và thực chất hơn.

Tiếp nối vấn đề này, PGS.TS. Nguyễn Trúc Lê - Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế (ĐHQG Hà Nội), đã thẳng thắn nhìn nhận những điểm nghẽn trong thực tiễn. Ông cho biết, việc gắn kết mô hình "Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp" đang đối mặt với nhiều lực cản. Ngay cả khi các nhà khoa học và nhà trường sẵn sàng vào cuộc hỗ trợ doanh nghiệp hay địa phương, quá trình này thường bị đình trệ bởi các giới hạn về tài chính và đặc biệt là năng lực hấp thụ công nghệ của cán bộ cơ sở. PGS.TS. Nguyễn Trúc Lê nhấn mạnh, các chính sách không nên chỉ là những nghiên cứu mang tính vĩ mô nằm trên giấy, mà cần đi sâu vào giải quyết từng bài toán nhỏ nhưng mang tính cốt lõi của doanh nghiệp và địa phương.

Nội dung thu hút sự chú ý mạnh mẽ nhất tại phiên thảo luận là việc định vị lại không gian và vai trò của các trường đại học. Hiện nay, một thực trạng được PGS.TS. Lưu Quốc Đạt chỉ ra là sự "lệch pha" giữa học thuật và thương trường: Doanh nghiệp rất khát các giải pháp tối ưu hóa từ trường đại học, và trường đại học cũng vô cùng cần doanh nghiệp để vận dụng mô hình, nhưng cả hai bên lại "không gặp được nhau". Các trường hiện nay chủ yếu vẫn tập trung vào nghiên cứu cơ bản, trong khi doanh nghiệp lại cần ứng dụng thực nghiệm để tăng năng suất ngay lập tức.







Phân tích sâu hơn về khoảng cách nguồn nhân lực, PGS.TS Bùi Quang Tuyến, Giám đốc Học viện Viettel, cho rằng thiếu kỹ sư chuyên sâu không đáng sợ bằng việc người lao động thiếu kỹ năng số cơ bản để giải quyết công việc hiệu quả. Đứng trước sự thay đổi vòng đời kỹ năng ngày càng ngắn do Trí tuệ nhân tạo, ông Tuyến kiến nghị các trường đại học cần phải có sự chuyển mình quyết liệt.

Cụ thể, mô hình ba nhà có thể phải đan chéo: nhà trường phải có tư duy khởi nghiệp như doanh nghiệp, và doanh nghiệp cũng phải tham gia vào công tác đào tạo. Các cơ sở giáo dục đại học cần mạnh dạn ứng dụng "giảng viên số", xây dựng học liệu số và các phòng thí nghiệm mô phỏng thực tiễn (labs) để sinh viên được cọ xát thay vì chỉ học lý thuyết. Đặc biệt, ông nhấn mạnh sự cần thiết của việc tiêu chuẩn hóa và sàng lọc gắt gao đội ngũ giảng viên định kỳ để theo kịp tốc độ của công nghệ.

Dưới góc nhìn thể chế, TS. Võ Trí Thành cho rằng không gian cho đổi mới sáng tạo cốt lõi nằm ở việc dám chấp nhận "thử - sai". Ông nhận định, để các chính sách đi đúng hướng, vai trò của các trường đại học và viện nghiên cứu không chỉ là cung cấp công nghệ bề nổi mà phải trang bị cho các nhà hoạch định chính sách sự thấu hiểu sâu sắc về bản chất nền tảng của kinh tế dữ liệu và thể chế. Chỉ khi hiểu rõ các quyền sở hữu dữ liệu, dòng chảy dữ liệu và giới hạn bảo mật, nhà nước mới có thể tạo ra các cơ chế thử nghiệm hiệu quả cho doanh nghiệp tự do sáng tạo.

Hội thảo khép lại với sự ra mắt của Chuỗi Ấn phẩm Tư vấn Chính sách thường niên 2026, bao gồm 03 chuyên đề: Triển vọng tăng trưởng và cấu trúc kinh tế Việt Nam; Đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và năng lực quản trị quốc gia; Phát triển bền vững và các mô hình kinh tế mới. Có thể thấy, con đường tiến tới mục tiêu tăng trưởng hai con số không thể tách rời sự đóng góp của giáo dục đại học. Các trường đại học đang đứng trước yêu cầu lịch sử: vượt ra khỏi tháp ngà học thuật để trở thành những trung tâm thực nghiệm công nghệ, nơi khởi tạo nguồn nhân lực số và cung cấp nền tảng tri thức cốt lõi giúp nhà nước và doanh nghiệp vững bước trong kỷ nguyên mới.