Thưa tiến sĩ Hoàng Anh Duy, chúc mừng Thầy vừa được bổ nhiệm Trưởng khoa Khoa Kinh doanh và Kinh doanh liên ngành. Ở vị trí công tác mới, Thầy dành bao nhiêu thời gian cho công việc dẫn chương trình vốn đã gắn liền với Thầy trong một khoảng thời gian rất dài?
Tiến sĩ Hoàng Anh Duy: Trước hết, tôi rất cảm ơn lời chúc mừng. Được Nhà trường tin tưởng giao trọng trách mới là một niềm vinh dự, nhưng hơn hết, tôi xem đó là một trách nhiệm lớn, đặc biệt khi giáo dục đại học đang đứng trước nhiều thay đổi sâu sắc.
Nhiều người vẫn thường hỏi tôi: Làm giảng viên, nghiên cứu khoa học, rồi dẫn chương trình, bây giờ lại thêm công việc quản lý, làm thế nào để cân bằng tất cả?
Thực ra, tôi không nghĩ cuộc sống lúc nào cũng cần chia đều thời gian cho mọi công việc. Điều quan trọng hơn là biết ở mỗi giai đoạn, đâu là điều mình cần ưu tiên.
Nếu như trước đây, tôi có thể nhận nhiều chương trình và chủ động sắp xếp lịch trình khá linh hoạt, thì hiện tại, trách nhiệm với Khoa, với đồng nghiệp và sinh viên phải được đặt lên hàng đầu. Tôi sẽ chọn lọc các chương trình phù hợp hơn, cả về nội dung, ý nghĩa lẫn thời gian.
Tuy nhiên, tôi không có ý định từ bỏ nghề MC. Đó là một phần rất đẹp trong hành trình trưởng thành của tôi. Nghề dẫn chương trình đã cho tôi cơ hội gặp gỡ rất nhiều người thú vị, tiếp xúc với nhiều lĩnh vực, học cách lắng nghe, ứng biến và kết nối những con người khác nhau.
Tôi vẫn nói vui rằng mình có hai nơi rất thích được cầm micro: một là sân khấu, hai là giảng đường. Chỉ có điều, trên sân khấu, người ta thường mong MC nói thật hay; còn trên giảng đường, tôi mong sinh viên sẽ là những người nói nhiều hơn mình! (Cười)
Ở thời điểm này, tôi không muốn làm nhiều việc bằng mọi giá, mà muốn làm những việc thực sự có giá trị.
Những thuận lợi và khó khăn với cương vị công tác mới của Thầy là gì? Với những khó khăn, Thầy làm thế nào để vượt qua?
Tiến sĩ Hoàng Anh Duy: Tôi nghĩ thuận lợi lớn nhất của mình là đã có một hành trình đủ dài trong môi trường đại học để hiểu và trân trọng những giá trị của nghề giáo. Tôi từng là sinh viên Ngoại thương, rồi trở thành giảng viên, tham gia nghiên cứu khoa học, làm việc với doanh nghiệp và các đối tác trong và ngoài nước.
Những trải nghiệm ấy giúp tôi nhìn giáo dục không chỉ từ góc độ người giảng dạy, mà còn từ nhu cầu của người học, của doanh nghiệp và của xã hội.
Bên cạnh đó, tôi may mắn được làm việc cùng những đồng nghiệp có chuyên môn, nhiệt huyết và tinh thần trách nhiệm. Một người quản lý không thể tạo ra một khoa mạnh nếu thiếu một tập thể mạnh.
Còn khó khăn thì chắc chắn không ít. Theo tôi, thách thức lớn nhất của người đứng đầu một đơn vị học thuật không đơn thuần là quản lý công việc, mà là dung hòa được những cá tính, thế mạnh và kỳ vọng khác nhau để cùng hướng đến một mục tiêu chung.
Giảng viên đại học là những người có tri thức, chính kiến và tính độc lập học thuật cao. Vì thế, quản lý trong môi trường đại học không thể chỉ dựa vào mệnh lệnh hành chính. Cần có sự tôn trọng, đối thoại, minh bạch và khả năng tạo dựng niềm tin.
Tôi cũng tự nhắc mình rằng, khi nhận một vị trí quản lý, điều cần thay đổi trước tiên chính là tư duy của bản thân. Trước đây, thành công có thể được đo bằng một bài giảng tốt, một công trình nghiên cứu hay một chương trình dẫn thành công. Nhưng ở vị trí mới, thành công phải được nhìn rộng hơn: đồng nghiệp có điều kiện phát triển tốt hơn không, sinh viên có được học tập trong môi trường tốt hơn không, và tập thể có đang tiến lên cùng nhau không?
Tôi không nghĩ mình phải có ngay câu trả lời cho mọi vấn đề. Tôi chọn cách lắng nghe nhiều hơn, học hỏi những người đi trước, trao quyền cho những người có năng lực và sẵn sàng điều chỉnh khi nhận ra cách làm chưa phù hợp.
Có một điều tôi luôn tâm niệm: Người lãnh đạo giỏi không nhất thiết phải là người tỏa sáng nhất trong tập thể, mà là người giúp nhiều người khác có cơ hội tỏa sáng.
Nếu làm được điều đó, tôi nghĩ mình đã đi đúng hướng.
Trong thời AI (trí tuệ nhân tạo) phát triển như hiện tại, theo Thầy, đâu là những thách thức mà các giảng viên đại học phải đối mặt? Với cá nhân Thầy, Thầy vượt qua những thách thức này như thế nào?
Tiến sĩ Hoàng Anh Duy: Tôi cho rằng AI đang đặt giáo dục đại học trước một trong những bước ngoặt quan trọng nhất trong nhiều thập kỷ.
Trước đây, giảng viên có lợi thế rất lớn về khả năng tiếp cận và hệ thống hóa tri thức. Nhưng ngày nay, chỉ với vài câu lệnh, sinh viên có thể nhận được một bài tổng hợp khá đầy đủ, một bản phân tích hay thậm chí một bài luận được trình bày rất thuyết phục.
Điều đó đặt ra một câu hỏi căn bản: Nếu sinh viên có thể tìm được câu trả lời rất nhanh từ AI, thì giá trị của người thầy nằm ở đâu?
Theo tôi, câu trả lời không phải là người thầy phải biết nhiều hơn AI ở mọi lĩnh vực. Điều đó vừa không thực tế, vừa không cần thiết.
Giá trị của người thầy ngày nay không còn nằm chủ yếu ở việc cung cấp câu trả lời, mà ở khả năng giúp sinh viên đặt ra những câu hỏi đúng, nhận diện những câu trả lời sai và hình thành năng lực tư duy độc lập.
Giá trị của người thầy ngày nay không còn nằm chủ yếu ở việc cung cấp câu trả lời, mà ở khả năng giúp sinh viên đặt ra những câu hỏi đúng, nhận diện những câu trả lời sai và hình thành năng lực tư duy độc lập.
AI có thể tạo ra một bài luận mạch lạc, nhưng sinh viên phải biết lập luận ấy có đáng tin hay không. AI có thể đề xuất một chiến lược kinh doanh, nhưng người học phải hiểu chiến lược đó có phù hợp với điều kiện thực tế, có khả thi và có trách nhiệm với xã hội hay không.
Thách thức thứ hai là cách đánh giá người học. Nếu chúng ta vẫn chỉ giao những bài tập mà AI có thể hoàn thành trong vài phút, thì rất khó biết sinh viên thực sự hiểu đến đâu.
Vì vậy, tôi cho rằng giảng viên cần đổi mới cả nội dung lẫn phương pháp: tăng cường thảo luận, giải quyết tình huống thực tế, phản biện, làm việc nhóm, trình bày và bảo vệ quan điểm. Đặc biệt, cần quan tâm nhiều hơn đến quá trình hình thành tư duy, thay vì chỉ nhìn vào sản phẩm cuối cùng.
Với cá nhân mình, tôi chọn cách chủ động học và sử dụng AI trong giảng dạy, nghiên cứu và công việc chuyên môn. Nhưng tôi luôn xem AI là một công cụ hỗ trợ, không phải một thẩm quyền có thể thay thế việc kiểm chứng khoa học hay trách nhiệm của người sử dụng.
Tôi cũng nghĩ người thầy phải chấp nhận một thực tế rất thú vị: có những công cụ, những xu hướng công nghệ mà sinh viên tiếp cận nhanh hơn chúng ta. Điều đó không đáng ngại. Ngược lại, nếu biết tạo ra một môi trường học tập cởi mở, thầy và trò hoàn toàn có thể học hỏi lẫn nhau.
Điều tôi lo ngại nhất không phải là sinh viên sử dụng AI, mà là các em dần đánh mất thói quen tự suy nghĩ vì quá phụ thuộc vào nó.
Tôi thường hình dung rằng: AI có thể giúp chúng ta đi nhanh hơn, nhưng chính con người phải quyết định mình đang đi đâu và vì điều gì.
Và giáo dục, suy cho cùng, phải giúp người học có được năng lực định hướng ấy.
Theo Thầy, đâu là những tố chất mà người giảng viên hôm nay bắt buộc phải có?
Tiến sĩ Hoàng Anh Duy: Nếu phải lựa chọn, tôi cho rằng có ba phẩm chất đặc biệt quan trọng đối với một giảng viên đại học hôm nay: năng lực chuyên môn, tinh thần học hỏi và sự tử tế.
Trước hết là năng lực chuyên môn. Người giảng viên phải có nền tảng tri thức vững vàng, tư duy khoa học và khả năng cập nhật những thay đổi trong lĩnh vực mình giảng dạy. Sinh viên có thể quý mến một người thầy gần gũi, nhưng để thực sự tin tưởng, các em cần thấy ở người thầy sự nghiêm túc và chiều sâu học thuật.
Thứ hai là tinh thần học hỏi. Tôi nghĩ một trong những điều nguy hiểm nhất đối với người làm giáo dục là cảm giác mình đã biết đủ.
Tri thức thay đổi, công nghệ thay đổi, người học cũng thay đổi. Những phương pháp từng rất hiệu quả cách đây mười năm chưa chắc còn phù hợp hôm nay. Vì thế, giảng viên phải luôn giữ được sự tò mò, khả năng tự học và cả sự khiêm tốn để thừa nhận những điều mình chưa biết.
Nhưng nếu chỉ có hai phẩm chất ấy thì vẫn chưa đủ. Điều thứ ba, và với tôi cũng là điều rất quan trọng, chính là sự tử tế.
Sự tử tế trong giáo dục thể hiện ở nhiều điều rất nhỏ: chuẩn bị bài giảng nghiêm túc, tôn trọng thời gian của sinh viên, đánh giá công bằng, góp ý thẳng thắn nhưng không làm tổn thương lòng tự trọng của người học, và không bỏ mặc những sinh viên đang gặp khó khăn.
Tôi không nghĩ người thầy phải luôn dễ tính hay luôn được sinh viên yêu quý. Đôi khi, sự nghiêm khắc cũng là một biểu hiện của trách nhiệm. Nhưng sự nghiêm khắc cần xuất phát từ mong muốn giúp người học tiến bộ, chứ không phải để khẳng định quyền lực của mình.
Tôi vẫn tin rằng sinh viên có thể quên một công thức, một mô hình hay một khái niệm mà chúng ta từng giảng. Nhưng cách người thầy đối xử với các em, cách chúng ta khích lệ các em lúc thiếu tự tin hoặc ứng xử khi các em mắc lỗi, có thể được ghi nhớ rất lâu.
Một người thầy giỏi giúp sinh viên hiểu thêm một môn học. Một người thầy có tâm có thể giúp sinh viên biết được điểm mạnh, điểm yếu tin thêm vào chính mình và hoàn thiện hơn mỗi ngày.
Và tôi nghĩ đó là điều làm nên vẻ đẹp rất riêng của nghề giáo.
Hiện tại, những loại chương trình nào sẽ được Thầy ưu tiên chọn dẫn?
Tiến sĩ Hoàng Anh Duy: Tôi vẫn yêu sân khấu và cảm giác được kết nối với khán giả. Nhưng càng có nhiều trải nghiệm, tiêu chí lựa chọn chương trình của tôi càng thay đổi.
Trước đây, khi còn trẻ, mỗi cơ hội được đứng trên sân khấu đều mang lại sự háo hức. Tôi muốn thử sức với nhiều thể loại, từ chương trình truyền hình, giải trí, văn hóa đến các sự kiện lớn. Những trải nghiệm ấy rất quý giá vì giúp tôi trưởng thành cả về chuyên môn lẫn bản lĩnh.
Bây giờ, tôi ưu tiên những chương trình có chiều sâu về nội dung, mang lại giá trị tích cực cho cộng đồng, đặc biệt là các sự kiện về giáo dục, văn hóa, nghệ thuật, sáng tạo, kinh doanh, đổi mới sáng tạo và hợp tác quốc tế.
Tôi cũng rất hứng thú với những chương trình có yếu tố giao lưu văn hóa, kết nối Việt Nam với bạn bè quốc tế. Được sử dụng ngôn ngữ, kiến thức và kinh nghiệm của mình để góp phần tạo nên những cuộc đối thoại có ý nghĩa luôn mang lại cho tôi nhiều cảm hứng.
Một chương trình hấp dẫn không nhất thiết phải có sân khấu thật hoành tráng hay hàng nghìn khán giả. Đôi khi, một cuộc trò chuyện với những con người thú vị, những câu chuyện có sức lay động lại để lại ấn tượng lâu dài hơn.
Tôi nghĩ nghề MC cũng thay đổi theo tuổi tác và trải nghiệm. Khi còn trẻ, chúng ta thường muốn chứng minh mình nói hay, ứng biến nhanh, làm chủ sân khấu tốt. Còn khi đã có thêm vốn sống, tôi nhận ra một người dẫn chương trình giỏi không chỉ biết nói, mà còn phải biết lắng nghe, biết đặt câu hỏi và biết khi nào nên lùi lại để nhân vật chính được tỏa sáng.
Ngày trước, tôi muốn dẫn những chương trình thật lớn. Bây giờ, tôi muốn dẫn những chương trình có ý nghĩa thật lớn. Đó có lẽ là thay đổi rõ nhất trong cách tôi nhìn nghề.
Trân trọng cảm ơn Thầy!
Bài phỏng vấn: Quỳnh Hoa
Thiết kế: Minh Trang
Hình ảnh: Nhân vật cung cấp