PGS. TS Vũ Anh Tuấn: ‘Học để qua môn thì dễ, nhưng muốn giỏi phải khơi dậy năng lực nội sinh’

Thưa thầy, nhiều sinh viên thường mặc định các môn Lý luận chính trị là khô khan và khó tiếp cận. Thầy có bí quyết nào để "mềm hóa" những giờ học này, giúp các bạn hứng thú hơn không?

PGS. TS Vũ Anh Tuấn: Đối với tôi, để một bài giảng thực sự đi vào đời sống và chạm đến sinh viên, điều tiên quyết là người thầy phải chân thành. Không nên tạo ra sự cách biệt hay rào cản giữa thầy và trò. Chính sự cởi mở, chân thành sẽ tạo ra bầu không khí học tập tích cực.

Bên cạnh đó, để sinh viên cảm nhận được cái hay của môn học, ngoài những kiến thức cốt lõi trong giáo trình, giảng viên cần liên tục mở rộng và liên hệ thực tiễn. Khoa học ngày nay đề cao tính liên ngành, nhưng không được phép xa rời giá trị cốt lõi. Chúng ta phải khoan sâu vào bản chất, đạt đến cái tôi gọi là "ngưỡng" của tri thức. Chỉ khi đạt đến "ngưỡng" đó, hiểu sâu sắc vấn đề, sinh viên mới thấy được sự lý thú của môn học.

Ngược lại, nếu đến trường với tâm thế hời hợt, "cưỡi ngựa xem hoa" thì rất khó để thấy được giá trị. Nhiệm vụ của người thầy là giúp sinh viên nhận định rõ mục tiêu, vị trí và giá trị cốt lõi mà môn học mang lại.

Thời gian gần đây, bức thư thầy gửi sinh viên đã trở thành một hiện tượng trên mạng xã hội. Được biết, đây không phải lần đầu thầy viết thư mà là thói quen từ nhiều thế hệ trước. Điều gì đã thôi thúc thầy duy trì việc làm ý nghĩa này?

PGS. TS Vũ Anh Tuấn: Thực ra, việc viết thư xuất phát từ chính thực tiễn cuộc sống và trải nghiệm của cá nhân tôi. Là người đi trước, đã trải qua nhiều thăng trầm, tôi muốn lưu lại những suy nghĩ, chiêm nghiệm của mình, với hy vọng trong một hoàn cảnh nào đó, nó sẽ giúp ích được cho các bạn trẻ.

Tôi luôn trân trọng những năm tháng trong quân ngũ. Ở đó, tôi gặp những người lính rất chan hòa, bộc trực, mộc mạc nhưng toát lên một ý chí quật cường. Chính môi trường ấy đã cho tôi động lực lớn. Tôi tin rằng khi con người có nhận thức đúng thì sẽ hành động đúng. Thành công không chỉ phụ thuộc vào năng lực nội sinh sẵn có, mà còn phụ thuộc vào tỷ lệ khai thác năng lực ấy. Để làm được điều đó, đòi hỏi một sự quyết tâm rất cao.

Khi được cộng đồng mạng và sinh viên ưu ái gọi là "người truyền lửa", cảm xúc của thầy như thế nào?

PGS. TS Vũ Anh Tuấn: Nói thật là tôi rất vui. Làm nghề giáo mà được người học và xã hội trân trọng là một niềm hạnh phúc lớn, là sự cổ vũ cho những người làm nghề.

Tuy nhiên, thông điệp tôi muốn gửi gắm vẫn là: Dù làm bất cứ công việc gì, muốn đạt được thành tựu, các bạn phải xác định rõ mục tiêu. Bên cạnh quyết tâm cao độ, cần phải có phương pháp khoa học. Mục đích chính của những lời nhắn nhủ là để khơi dậy năng lực nội sinh của các em. Tôi hay bất kỳ ai cũng không thể "tăng" năng lực nội sinh cho các em được, vì đó là yếu tố tự thân. Nhưng việc các em khai thác nó hiệu quả đến đâu, "hệ số khai thác" cao hay thấp, hoàn toàn do sự quyết tâm của các em quyết định.

Dưới góc độ giảng viên, thầy đánh giá thế nào về khả năng chịu áp lực của Gen Z so với các thế hệ sinh viên trước?

PGS. TS Vũ Anh Tuấn: Thực ra thời kỳ nào cũng có áp lực riêng. Điểm khác biệt lớn nhất là trước đây số đầu môn học ít hơn, còn bây giờ các em phải học nhiều môn hơn với mật độ dày đặc hơn. Ví dụ, môn Kinh tế chính trị trước đây có thể dạy tới 240 giờ, nhưng nay rút ngắn chỉ còn khoảng 30 giờ. Điều này đòi hỏi khả năng khái quát hóa rất cao và tạo ra áp lực không nhỏ.

Tuy nhiên, bù lại, sinh viên ngày nay được hỗ trợ rất nhiều từ cơ sở vật chất, đời sống được nâng cao và đặc biệt là nguồn dữ liệu, thông tin vô cùng phong phú.

Nhắc đến nguồn dữ liệu, trong bối cảnh AI bùng nổ, thầy có lời khuyên nào để sinh viên không bị lệ thuộc vào công nghệ?

PGS. TS Vũ Anh Tuấn: Tôi luôn cảnh báo sinh viên: Nếu không cẩn thận, các phương tiện hiện đại sẽ trở thành những cái "máy học hộ". AI hay Google chỉ cung cấp thông tin. Nếu sinh viên không cảnh giác, ỷ lại vào đó thì sẽ đánh mất tư duy. Mục tiêu của giáo dục là người học phải đón nhận thông tin, phân tích, xử lý và "tiêu hóa" nó để biến thành tri thức của mình.

Chúng ta không thể phủ nhận hay ngăn cản làn sóng công nghệ, nhưng không được lạm dụng. Hiện nay, các trường đều có phần mềm chống đạo văn hoặc các phương pháp kiểm tra để đánh giá thực chất. Thậm chí, nhiều giảng viên quay lại yêu cầu viết tay để rèn luyện tư duy. Tất cả những biện pháp đó không phải để trừng phạt, mà là để khích lệ, buộc các em phải nỗ lực thực sự. Ở các nước phát triển, vấn đề liêm chính học thuật này được kiểm soát rất ngặt nghèo.

Đang là giai đoạn cao điểm của mùa thi, thầy có lời nhắn nhủ nào dành cho các bạn sinh viên?

PGS. TS Vũ Anh Tuấn: Theo kinh nghiệm của tôi, trước hết các bạn phải tự tin và yêu thích môn học. Để "qua môn" thì có thể đơn giản, nhưng để đạt điểm cao và hiểu sâu thì cần sự đầu tư, chăm chút.

Các môn Lý luận chính trị là khoa học nền tảng, có độ khái quát và tính trừu tượng cao, giống như việc chứng minh một định lý Toán học vậy - khó hơn nhiều so với việc chỉ áp dụng định lý đó. Học thuộc lòng chưa chắc đã hiểu. Vì vậy, tôi thường biên soạn bài tập tình huống để buộc sinh viên phải vận dụng lý thuyết.

Lời khuyên cuối cùng của tôi là: Hãy bình tĩnh, xác định rõ mục tiêu và đào sâu suy nghĩ. Đừng chỉ dừng lại ở việc tiếp nhận thông tin, hãy biến nó thành hiểu biết của chính mình. Chúc các bạn có một kỳ thi thành công!

Trân trọng cảm ơn thầy!