Trong nghiên cứu chuyển dịch năng lượng, Đào Mạnh Trí đi từ câu hỏi cụ thể: Việt Nam cần nguồn điện nào, ở đâu và với chi phí bao nhiêu để đáp ứng tăng trưởng, giảm phát thải, giữ hệ thống ổn định?
Anh cùng cộng sự dùng dữ liệu, mô hình toán học và phương pháp tối ưu hóa để xây dựng các kịch bản, phục vụ hoạch định chính sách và phát triển hệ thống năng lượng tại Việt Nam.
Hiện anh là Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế Môi trường và Biến đổi Khí hậu (CECCS), đồng thời là nghiên cứu sinh Tiến sĩ về Hệ thống năng lượng tại ĐH California, San Diego, Mỹ.
Trong khoảng 5 năm qua, anh tập trung vào các kịch bản chuyển dịch năng lượng cho Việt Nam. Các hướng chính gồm lộ trình phát thải ròng bằng 0; điện gió ngoài khơi trong điều kiện bão nhiệt đới; điện mặt trời nổi kết hợp thủy điện và mô hình thị trường điện.
Anh coi nền tảng phân tích hệ thống năng lượng Việt Nam là một cách nội địa hóa tri thức. Mục tiêu là xây dựng công cụ có thể kiểm định, mở rộng và từng bước chuyển giao cho các cơ quan, trường đại học, nhóm nghiên cứu trong nước.
Dự án cũng tạo môi trường làm việc thực tế cho người trẻ. Mỗi thành viên đều được giao bài toán, đầu ra cụ thể và tiếp cận dữ liệu, mã nguồn, phương pháp kiểm định cùng hướng dẫn chuyên môn.
Từ năm 2021, Đào Mạnh Trí đồng sáng lập “Nhóm công tác Thanh niên về Chính sách Khí hậu” cùng “Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc” tại Việt Nam. Hoạt động này góp phần đưa đề xuất của người trẻ vào thảo luận về chuyển dịch năng lượng công bằng.
Theo anh, tự chủ năng lượng hướng tới ba mục tiêu: bảo đảm an ninh cung ứng, duy trì chi phí hợp lý và phát triển bền vững.
Nhu cầu năng lượng tăng cùng quá trình công nghiệp hóa, trong khi nhiên liệu, giá thành, công nghệ và tình hình địa chính trị có thể thay đổi nhanh.
Tự chủ vì thế là duy trì quyền chủ động trước biến động, tránh phụ thuộc quá mức vào một nguồn nhiên liệu hoặc công nghệ duy nhất.
Việt Nam cần cơ cấu năng lượng đa dạng, có phương án thay thế và khai thác hợp lý điện gió, điện mặt trời, thủy điện, nguồn điện linh hoạt, hệ thống lưu trữ. Năng lực tự chủ còn nằm ở việc lập kế hoạch, huy động nguồn lực và điều chỉnh khi điều kiện thay đổi.
Thách thức hiện nay là dữ liệu trong nước còn phân tán, một số công cụ chuyên ngành có chi phí cao hoặc phụ thuộc bên ngoài. Nhiều người trẻ giỏi lập trình, phân tích nhưng thiếu bài toán thực tế, người hướng dẫn và hạ tầng.
Đào Mạnh Trí từng quá tải khi học và làm việc giữa nhiều lĩnh vực. Có thời điểm, anh họp với cộng sự tại Việt Nam tới 3 - 4 giờ sáng rồi tiếp tục công việc tại Mỹ.
Trải nghiệm ấy giúp anh nhận ra, chuyên môn phải được xây dựng theo từng lớp. Người trẻ cần xác định ưu tiên và tập trung vào công việc tạo giá trị dài hạn.
Tại CECCS, đào tạo diễn ra qua công việc. Mỗi bài toán được chia thành các mốc kiểm định, đi cùng phản hồi và mức độ độc lập tăng dần; một số chuyên viên trẻ đã có thể dẫn dắt từng mảng.
Với sinh viên, điểm khởi đầu không nhất thiết là dự án lớn. Các bạn có thể chọn một vấn đề cụ thể, học chắc kiến thức nền, dùng dữ liệu để phân tích và tạo ra sản phẩm có thể kiểm chứng như mô hình dự báo, chương trình nhỏ hoặc giải pháp thử nghiệm.
Thay vì tham gia nhiều hoạt động nhưng thiếu chiều sâu, sinh viên nên tích lũy năng lực qua sản phẩm cụ thể. Một bài tập nghiêm túc, đề tài theo đuổi đến cùng hay kỳ thực tập có đầu ra rõ ràng đều là bước chuẩn bị cho công việc lớn hơn.
Không phải ai cũng cần theo đuổi năng lượng hay chính sách khí hậu. Ở bất kỳ ngành nghề nào, mỗi người đều có thể làm việc bài bản và giải quyết một vấn đề thật của xã hội.
“Đó là cách biến lòng yêu nước thành năng lực phục vụ đất nước. Khi ngày càng nhiều người trẻ đủ chuyên môn và sẵn sàng gánh vác việc khó, Việt Nam sẽ có thêm nền tảng để phát triển bằng chính trí tuệ của người Việt”, Đào Mạnh Trí nhấn mạnh.
Ảnh: NVCC; Thiết kế: Thiện Nhân
