Theo báo cáo “Leo thang quân sự ở Trung Đông: Tác động đến Phát triển Con người tại Châu Á và Thái Bình Dương” của UNDP, sức ép từ những biến động toàn cầu lên việc duy trì tăng trưởng và bảo vệ sức mua của người dân đang kéo theo hệ lụy đe dọa trực tiếp đến thị trường việc làm tại Việt Nam, đặc biệt là với người trẻ và nhóm lao động tự do.
UNDP chỉ ra rằng khu vực châu Á đang phụ thuộc rất lớn vào nguồn năng lượng nhập khẩu. Với một nền kinh tế chuyên xuất khẩu như Việt Nam, chi phí vận chuyển và giá năng lượng trên thế giới biến động sẽ lập tức tạo ra thách thức trong việc bảo vệ sức mua của người dân.
Đáng chú ý, khi giá xăng dầu và cước vận tải tăng, những người có thu nhập thấp, người làm tự do và doanh nghiệp nhỏ là nhóm dễ bị "ngợp" nhất. Tại Việt Nam, tỷ lệ lao động phi chính thức (làm tự do, không có hợp đồng dài hạn) chiếm tới 68% tổng số việc làm. Đây là nhóm sống chủ yếu nhờ thu nhập hàng ngày, ít có tiền tiết kiệm và thiếu mạng lưới an sinh xã hội bảo vệ. Chỉ cần giá cả nhích lên hay nhu cầu mua sắm của xã hội giảm đi một chút, túi tiền của họ sẽ lập tức bị hao hụt nặng nề.
Theo tính toán của UNDP, khi nền kinh tế bị chững lại, những lao động làm công việc giản đơn, ít đòi hỏi kỹ năng cao sẽ chịu thiệt thòi đầu tiên. Cụ thể, các ước tính sơ bộ cho thấy, trung bình khi tăng trưởng GDP giảm đi 1 điểm phần trăm, tỷ lệ thất nghiệp ở nhóm lao động kỹ năng thấp sẽ tăng khoảng 2 điểm phần trăm. Trong khi đó, tỷ lệ này ở nhóm lao động có kỹ năng cao chỉ tăng khoảng 1,5 điểm phần trăm.
Tuy mức độ ảnh hưởng chung đến phát triển con người ở Việt Nam trong ngắn hạn chỉ làm chậm lại khoảng 0,02 đến 0,07 năm tiến trình phát triển, nhưng sức ép lên những người yếu thế là rất rõ rệt.
Theo mô phỏng của UNDP, nếu xung đột kéo dài với thời gian điều chỉnh mất 8 tháng, Việt Nam có thể có thêm 7.567 người bị đẩy vào cảnh nghèo khó (tính theo mức chuẩn 4,2 USD/ngày của Ngân hàng Thế giới).
Trước tình hình căng thẳng này, Chính phủ Việt Nam đã hành động rất nhanh để bảo vệ túi tiền của người dân thông qua các việc như bình ổn giá nhiên liệu, trợ cấp có mục tiêu. Báo cáo nhắc đến việc chúng ta đã kích hoạt Nghị quyết 36/NQ-CP để bảo đảm an ninh năng lượng và giúp quản lý giá xăng dầu linh hoạt hơn. Ngoài ra, khi giá khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) đắt đỏ, Việt Nam cùng một số nước khác đã tăng cường dùng nhiệt điện than để không bị thiếu hụt nguồn cung.
Bà Ramla Khalidi, Đại diện Thường trú của UNDP tại Việt Nam nhận định: “UNDP hoan nghênh phản ứng kịp thời của Việt Nam thông qua các biện pháp tài khóa khẩn cấp và hỗ trợ giá nhằm ổn định nền kinh tế”.
Tuy nhiên, UNDP cũng đưa ra lời cảnh báo: Nếu thị trường thế giới cứ tiếp tục biến động dài ngày, các quốc gia sẽ phải đối mặt với những bài toán lựa chọn ngày càng đau đầu và khó khăn hơn.
