Khi hành trình không còn tuyến tính
Một trong những thay đổi mang tính nền tảng của thời đại là sự “phi tuyến tính hóa” trong hành trình phát triển của sinh viên.
Nếu trước đây, con đường học tập – nghề nghiệp thường được định hình theo một trật tự tương đối ổn định, thì hiện nay, ranh giới giữa các giai đoạn đang dần bị xóa nhòa. Sinh viên có thể vừa học, vừa làm, vừa nghiên cứu, thậm chí tham gia vào các dự án quốc tế hoặc khởi nghiệp ngay từ khi còn trên giảng đường.
Sự thay đổi này không phải là hiện tượng nhất thời, mà là hệ quả tất yếu của chuyển đổi số, của sự phát triển công nghệ và của quá trình hội nhập toàn cầu. Không gian học tập không còn giới hạn trong lớp học; thị trường lao động không còn giới hạn trong phạm vi quốc gia.
Điều đó mở ra cơ hội, nhưng đồng thời cũng đặt sinh viên vào một môi trường cạnh tranh khốc liệt hơn, nơi mỗi cá nhân phải tự xác lập vị trí của mình thay vì đi theo những lộ trình có sẵn.
Từ tư duy phong trào đến tư duy giá trị
Sự biến đổi của bối cảnh kéo theo sự thay đổi trong cách sinh viên tiếp cận hoạt động Đoàn – Hội.
Nếu trước đây, việc tham gia mang tính phong trào, thì hiện nay, sinh viên có xu hướng tiếp cận các hoạt động một cách có chọn lọc và gắn với mục tiêu cá nhân. Họ không chỉ tham gia để “có mặt”, mà để tìm kiếm giá trị cụ thể phục vụ cho sự phát triển lâu dài.
Anh Hoàng Đức Chung – Uỷ viên BCH T.Ư Hội Sinh viên Việt Nam, nguyên Phó Chủ tịch Hội Sinh viên tỉnh Thái Nguyên nhận định: “Sinh viên hiện nay cân nhắc rất kỹ. Hoạt động nào giúp phát triển kỹ năng, gắn với định hướng nghề nghiệp thì mới thực sự thu hút”.
Sự dịch chuyển này phản ánh một bước trưởng thành trong nhận thức của sinh viên, đồng thời đặt ra yêu cầu đổi mới đối với tổ chức Đoàn – Hội: Từ tổ chức phong trào sang kiến tạo giá trị.
Bởi trong một môi trường mà thời gian và cơ hội đều có chi phí, sinh viên sẽ không còn dành nguồn lực cho những hoạt động không mang lại hiệu quả thực chất.
Áp lực mới của một thế hệ “kết nối liên tục”
Nếu cơ hội là một mặt của kỷ nguyên số, thì áp lực là mặt còn lại.
Mạng xã hội và các nền tảng số đã tạo ra một không gian nơi thành tích cá nhân được hiển thị liên tục, trong khi hành trình phía sau lại bị giản lược. Điều này dẫn đến một dạng áp lực mới – áp lực so sánh, áp lực phải “không được tụt lại”.
Nguyễn Mai Anh (du học sinh Việt Nam tại Hàn Quốc) chia sẻ: “Có những lúc, mình cảm thấy mình chưa đủ tốt, vì nhìn đâu cũng thấy người khác thành công”.
Tuy nhiên, chính trải nghiệm trong môi trường quốc tế giúp cô nhận ra một nguyên tắc quan trọng: Sự phát triển của mỗi cá nhân không diễn ra đồng đều, và việc so sánh nếu không được kiểm soát có thể trở thành rào cản.
Điều này cho thấy, bên cạnh tri thức, sinh viên cần phát triển năng lực tự nhận thức, khả năng quản trị cảm xúc và bản lĩnh cá nhân – những yếu tố ngày càng trở nên quan trọng trong một thế giới “kết nối liên tục”.
Khoảng trống về định hướng trong bối cảnh cơ hội mở rộng
Một nghịch lý đang hiện hữu là: Cơ hội ngày càng nhiều, nhưng định hướng chưa chắc rõ ràng hơn.
Từ thực tiễn công tác, chị Nguyễn Thị Trang – Giảng viên, Phó Bí thư Đoàn, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Lý luận trẻ tại Học viện Hành chính và Quản trị công (trực thuộc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh) cho rằng, sinh viên hiện nay đang đứng trước một bối cảnh đặc biệt, nơi cơ hội và yêu cầu cùng lúc gia tăng.
Chưa bao giờ sinh viên có điều kiện tiếp cận tri thức và môi trường quốc tế như hiện nay. Nhưng đồng thời, yêu cầu đối với các bạn cũng toàn diện và cao hơn rất nhiều”, chị Nguyễn Thị Trang nhận định.
Theo chị Nguyễn Thị Trang, điểm tích cực là sinh viên ngày càng chủ động, sáng tạo và có ý thức phát triển bản thân. Tuy nhiên, không ít bạn vẫn thiếu tầm nhìn dài hạn, chưa xây dựng được lộ trình phát triển rõ ràng, dẫn đến tình trạng “trải nghiệm nhiều nhưng tích lũy chưa sâu”.
“Năng động là cần thiết, nhưng nếu không có mục tiêu, sự năng động đó dễ trở thành phân tán”, chịTrang phân tích.
Đoàn trong vai trò kiến tạo và đồng hành
Trong bối cảnh đó, vai trò của tổ chức Đoàn cần được nhìn nhận lại một cách căn bản.
Không chỉ là nơi tổ chức các hoạt động phong trào, Đoàn cần trở thành một thiết chế hỗ trợ phát triển – nơi sinh viên được định hướng, được kết nối và được đồng hành trong quá trình trưởng thành.
Theo chị Nguyễn Thị Trang, tổ chức Đoàn cần tập trung vào ba trụ cột: Hỗ trợ sinh viên xác định mục tiêu cá nhân; Đồng hành xây dựng lộ trình phát triển; Kết nối với các nguồn lực và cơ hội thực tiễn .
Đoàn không chỉ là nơi tổ chức hoạt động, mà phải là nơi giúp sinh viên phát triển một cách bền vững trong kỷ nguyên mới”, TS Nguyễn Thị Trang nhấn mạnh.
Kỷ nguyên của những cơ hội đột phá – nhưng không dành cho tất cả
Thực tế cho thấy, chưa bao giờ sinh viên Việt Nam có nhiều cơ hội như hiện nay: Học tập toàn cầu, làm việc xuyên biên giới, tham gia các lĩnh vực tiên phong của công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Tuy nhiên, điều cần nhìn nhận một cách thẳng thắn là: Cơ hội không tự động chuyển hóa thành thành công.
Trong một thế giới mà “cơ hội” trở thành điều phổ biến, thì “năng lực nắm bắt cơ hội” mới là yếu tố tạo nên khác biệt. Những sinh viên có chuẩn bị, có định hướng và có năng lực sẽ tiến nhanh hơn; ngược lại, những người thiếu chuẩn bị dễ bị bỏ lại phía sau, ngay trong chính “kỷ nguyên cơ hội”.
Chuẩn bị từ sớm – yêu cầu không thể trì hoãn
Anh Hoàng Đức Chung cho rằng: “Nếu chờ đến khi ra trường mới bắt đầu chuẩn bị thì đã muộn”.
Quan điểm này phản ánh một thực tế: Trong bối cảnh hiện nay, quá trình chuẩn bị không thể tách rời quá trình học tập.
Sinh viên cần chủ động xây dựng một hệ năng lực toàn diện, không chỉ dừng lại ở kiến thức chuyên môn, mà còn bao gồm kỹ năng số, ngoại ngữ, tư duy phản biện và năng lực học tập suốt đời.
Quan trọng hơn, đó là khả năng chuyển hóa – biến những trải nghiệm thành kỹ năng, biến cơ hội thành kết quả cụ thể.
Lý tưởng trong hình hài của năng lực và hành động
Sau 95 năm, lý tưởng của thanh niên không còn chỉ được thể hiện qua những khẩu hiệu mang tính biểu tượng, mà ngày càng được cụ thể hóa bằng hành động.
Đó là sự kiên trì theo đuổi mục tiêu, là lựa chọn con đường phát triển phù hợp, là đóng góp cho xã hội bằng tri thức và sáng tạo.
Trong bối cảnh mới, lý tưởng không nằm ở lời nói, mà nằm ở năng lực và giá trị mà mỗi cá nhân tạo ra.
Tương lai bắt đầu từ mỗi sinh viên
Chặng đường 95 năm của Đoàn là hành trình của một tổ chức, nhưng tương lai lại được định hình bởi từng sinh viên hôm nay.
Trong một thế giới nhiều biến động, chính sự chủ động, khả năng thích ứng và tư duy độc lập sẽ quyết định vị trí của mỗi người.
Sự trưởng thành của từng cá nhân, vì thế, không chỉ là câu chuyện riêng, mà còn là cách tinh thần của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh được tiếp nối – bằng bản lĩnh, trí tuệ và hành động cụ thể trong kỷ nguyên mới.
