Thanh niên Việt Nam làm chủ AI, sẵn sàng bứt phá trong nền kinh tế số

Nghị quyết Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã nhấn mạnh việc xác lập mô hình tăng trưởng mới, đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia là động lực chính. Trong bối cảnh đó, ông Nguyễn Văn Hinh nhận định, Trí tuệ nhân tạo (AI) đã chính thức tiến hóa thành một tư liệu sản xuất đặc biệt.

Ông Nguyễn Văn Hinh phân tích: “AI đang tham gia cấu thành và tái định hình sâu sắc lực lượng sản xuất mới. Nếu các cuộc cách mạng trước đây mất hàng thập kỷ để chuyển hóa xã hội, thì AI chỉ mất vài tháng để thẩm thấu vào mọi quy trình. Sự giao thoa giữa sức mạnh tính toán của AI và năng lực tư duy bản địa của nguồn nhân lực trẻ đang tạo ra một bước nhảy vọt về năng suất lao động xã hội”.

Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo, khi đất nước bước vào kỷ nguyên mới, nếu thanh niên chậm nhịp trong cuộc đua làm chủ các công nghệ chiến lược mũi nhọn, chúng ta sẽ phải đối mặt với ba nguy cơ lớn. Thứ nhất là nguy cơ mắc kẹt ở đáy chuỗi giá trị, rơi vào kịch bản chỉ cung ứng nguồn lao động giá rẻ. Thứ hai là nguy cơ thất nghiệp diện rộng khi tự động hóa thông minh thay thế sức người. Thứ ba, nguy hiểm nhất, là nguy cơ mất chủ quyền số và phụ thuộc công nghệ toàn diện vào các tập đoàn đa quốc gia.

Với mục tiêu đến năm 2030, tỉ trọng kinh tế số đạt khoảng 30% GDP, ông Nguyễn Văn Hinh khẳng định việc ứng dụng, làm chủ AI chính xác là một kỹ năng sinh tồn đối với thanh niên hiện nay.

Thay vì lo sợ máy móc cướp việc làm, thanh niên - thế hệ bản địa số cần chuẩn bị ba nhóm kỹ năng cốt lõi để cộng tác với công nghệ. Một là, kỹ năng kỹ nghệ gợi ý (Prompt Engineering) và tư duy hệ thống nhằm khai thác tối đa sức mạnh thuật toán. Hai là, tư duy đổi mới sáng tạo và giải quyết vấn đề phức tạp, vận dụng trí tuệ cảm xúc - ranh giới mà máy móc chưa thể vượt qua. Ba là, kỹ năng học tập suốt đời, sẵn sàng dỡ bỏ kiến thức cũ để cập nhật kiến thức mới.

“Chúng ta cần tiếp tục triển khai quyết liệt, có hiệu quả chiến dịch bình dân học vụ số bắt buộc đối với mọi học sinh, sinh viên ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Phổ cập AI không đồng nghĩa với việc ai cũng phải viết thuật toán phức tạp, mà là trang bị năng lực ứng dụng AI vào chính chuyên môn của mình. Đây là tấm vé thông hành tối thiểu để lao động trẻ giữ được vị thế”, ông Nguyễn Văn Hinh nhấn mạnh.

Để thanh niên thực sự phát huy vai trò chủ thể trong nền kinh tế số, tổ chức Đoàn cần có những bước chuyển mình mạnh mẽ. Theo ông Nguyễn Văn Hinh, các cấp bộ Đoàn cần kiến tạo một hệ sinh thái khởi nghiệp mới thông qua ba hành động cụ thể.

Trước hết, cần chuyển dịch mô hình từ thi ý tưởng sang thi sản phẩm thực chiến dưới dạng các giải Hackathon/Datathon, tạo ra sản phẩm có khả năng thương mại hóa. Tiếp đó, cần xây dựng mạng lưới các không gian đổi mới sáng tạo, kết nối startup của thanh niên với chuyên gia đầu ngành và quỹ đầu tư.

Đặc biệt, tiêu chí "Năng lực số và Ứng dụng AI" cần được lồng ghép vào hệ thống thi đua, trở thành điểm cộng lớn cho các danh hiệu uy tín của Đoàn như "Sinh viên 5 tốt", "Sao Tháng Giêng"...

Bên cạnh việc thúc đẩy kinh tế, tổ chức Đoàn cũng gánh vác trọng trách bảo vệ vững chắc an ninh quốc gia, an ninh dữ liệu, an ninh mạng. Để đối phó với mặt trái của AI như deepfake hay tin giả, chuyên gia cho rằng cần thiết lập một "lá chắn số" vững chắc.

“Đoàn cần xây dựng bộ lọc tư duy cho người trẻ, giáo dục đạo đức công nghệ và kỹ năng kiểm chứng thông tin. Song song đó, phải dùng công nghệ để chống lại công nghệ độc hại, phát triển các công cụ giúp đoàn viên nhận diện nhanh tin giả.

Cuối cùng, phải chuyển từ phòng thủ sang phản công chủ động, biến mỗi đoàn viên thành một chiến sĩ số, sử dụng chính AI để tạo ra các sản phẩm truyền thông tích cực, lấy cái đẹp dẹp cái xấu trên không gian mạng”, ông Nguyễn Văn Hinh chia sẻ.