Hàn Quốc đang cân nhắc việc áp dụng loại thuế này khi mối đe dọa từ sự gián đoạn do AI dẫn đầu ngày càng trở nên rõ rệt, được nhấn mạnh bởi sự ra mắt của robot hình người Atlas, tại CES 2026.
OpenAI gần đây đã đề xuất khái niệm đánh thuế "lao động tự động", trong khi các nhân vật công nghệ lớn, bao gồm Bill Gates và Elon Musk, từ lâu đã ủng hộ cái gọi là thuế robot, hay nói rộng hơn là "thuế AI".
Tuy nhiên, vẫn còn nhiều câu hỏi về phạm vi áp dụng, trong bối cảnh lo ngại rằng các biện pháp không được cân nhắc kỹ lưỡng có thể làm giảm sự đổi mới và dần dần làm suy yếu sự năng động kinh tế bền vững.
Chưa có quốc gia nào chính thức áp dụng thuế robot, nhưng các hướng chính sách tương tự đang nổi lên thông qua các biện pháp như Đạo luật AI của Liên minh châu Âu, thiết lập một khung pháp lý toàn diện cho trí tuệ nhân tạo dựa trên rủi ro, tính minh bạch và trách nhiệm giải trình, và một dự luật thuế sa thải tự động hóa được đề xuất ở bang New York, sẽ áp đặt chi phí lên các công ty thay thế người lao động thông qua tự động hóa quy mô lớn.
Lợi nhuận từ AI, chia sẻ với mọi người
Về bản chất, thuế robot hình dung các công ty triển khai robot sẽ đóng góp vào ngân sách nhà nước, với việc chính phủ phân phối lại số tiền thu được, cho dù thông qua chuyển tiền mặt trực tiếp, quỹ công hoặc các chương trình chính sách có mục tiêu.
Những người ủng hộ lập luận rằng, mặc dù robot công nghiệp tạo ra lợi nhuận khổng lồ, chúng vẫn nằm ngoài các chế độ thuế truyền thống, tạo ra những khoảng trống trong nguồn thu thuế thu nhập lẽ ra sẽ được thu nếu người lao động đảm nhiệm những công việc đó. Họ nói thêm, khi tự động hóa thay thế người lao động trên quy mô lớn, một khoản thuế như vậy có thể tài trợ cho việc đào tạo lại và hỗ trợ những người bị mất việc làm. Vấn đề này đặc biệt có trọng lượng ở Hàn Quốc, quốc gia có mật độ robot cao nhất thế giới.
“Cách tiếp cận hiệu quả nhất là tạo ra một loại ‘thuế AI’ hoặc ‘thuế robot’ riêng biệt dành cho các công ty có lợi nhuận tăng vọt nhờ AI, và phân phối lại số tiền thu được dưới dạng thu nhập cơ bản cho những người bị mất việc. Nếu được triển khai như một nguồn tài trợ chính sách công, ưu tiên nên dành cho việc đào tạo lại và hỗ trợ tìm việc làm lại”, ông Jeon Chang-bae, Chủ tịch Hiệp hội Quốc tế về AI và Đạo đức, cho biết.
Đánh thuế tương lai trước khi nó đến
Các chuyên gia cũng cảnh báo rằng việc đánh thuế robot quá sớm có thể kìm hãm sự tiến bộ công nghệ và do mối liên hệ chặt chẽ với khả năng cạnh tranh quốc gia sẽ đẩy các công ty chuyển hoạt động ra nước ngoài tại các vùng lãnh thổ không áp thuế tương tự: “Các công ty đã phải trả thuế doanh nghiệp trên lợi nhuận của họ. Việc đánh thêm một khoản thuế chỉ vì robot cải thiện lợi nhuận sẽ dẫn đến nguy cơ đánh thuế hai lần".
OpenAI gần đây đã công bố một báo cáo có tiêu đề “Chính sách công nghiệp trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo”, lập luận rằng các chính phủ nên xem xét việc tăng thuế đối với lợi nhuận từ AI, bao gồm cả thuế đối với “lao động tự động hóa”.
Báo cáo cũng kêu gọi các biện pháp khuyến khích giúp các công ty giữ chân người lao động và đầu tư vào đào tạo lại, đồng thời đề xuất thí điểm chương trình bốn ngày, 32 giờ/tuần làm việc mà không bị cắt giảm lương để những lợi ích về năng suất từ AI có thể chuyển hóa thành phúc lợi tốt hơn cho người lao động.
Ranh giới định nghĩa mờ nhạt
Ngay cả khi xã hội đạt được sự đồng thuận về việc đánh thuế robot, những câu hỏi cơ bản vẫn chưa được giải quyết: Loại máy móc nào nên bị đánh thuế và với mức thuế suất bao nhiêu?
Hàn Quốc hiện đang phụ thuộc rất nhiều vào tự động hóa công nghiệp, với robot được ứng dụng sâu rộng trong sản xuất. Liệu thuế chỉ nên áp dụng cho các robot hình người tiên tiến hơn, vẫn là một cuộc tranh luận mở.
Ông Jeon cho biết: “Robot công nghiệp là robot, robot hình người là robot, và các tác nhân trí tuệ nhân tạo cũng là công cụ thay thế lao động. Nếu chúng thay thế việc làm, tất cả chúng đều nên thuộc phạm vi đánh thuế”.
