Hình ảnh du khách mang theo cuốn sách hội thoại khi ra nước ngoài đã trở thành chuyện của quá khứ. Ngày nay, bạn chỉ cần hướng điện thoại thông minh vào thực đơn tại nhà hàng là có thể thấy ngay bản dịch. Trí tuệ nhân tạo (AI) thậm chí còn có khả năng phiên dịch theo thời gian thực trong các cuộc trò chuyện với người nước ngoài. Bạn không cần phải lật từng trang từ điển để soạn một email bằng tiếng Anh nữa. Chỉ cần nhập nội dung bằng bất cứ tiếng nào, yêu cầu chuyển đổi sang phong cách "tiếng Anh lịch sự, chuyên nghiệp", và văn bản sẽ được tạo ra chỉ trong vài giây. Những công việc từng đòi hỏi nhiều năm học ngoại ngữ, nay có thể thực hiện dễ dàng chỉ với một chiếc điện thoại thông minh.
Điều này đặt ra một câu hỏi căn bản: Liệu việc học ngoại ngữ có còn cần thiết? Khi công nghệ dịch thuật bằng AI phát triển vượt bậc, câu hỏi này đang được đặt ra trên khắp thế giới. Quan niệm vốn tồn tại lâu nay trong kỷ nguyên toàn cầu hóa rằng, thông thạo ngoại ngữ sẽ mở ra nhiều cơ hội nghề nghiệp, trong khi thiếu kỹ năng tiếng Anh sẽ là một bất lợi trên trường quốc tế, đang dần lung lay. Trên thực tế, một số nghiên cứu thực nghiệm cho thấy, nhu cầu của các doanh nghiệp đối với nhân sự có kỹ năng ngoại ngữ đang có dấu hiệu chững lại. Tuy nhiên, dù giá trị kinh tế của khả năng dịch thuật ngôn ngữ chính xác có thể đang giảm dần, các chuyên gia cho rằng, năng lực thấu hiểu một nền văn hóa khác và xây dựng lòng tin vẫn giữ nguyên tầm quan trọng như trước đây.
Các dịch giả chuyên nghiệp là những người đầu tiên cảm nhận được tác động từ những thay đổi này. Trước đây, công việc chuyển đổi một tài liệu từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác được xem là một dạng lao động chuyên biệt. Ngày nay, các công ty thường cung cấp bản nháp do AI tạo ra và chỉ yêu cầu dịch giả chỉnh sửa những câu từ chưa tự nhiên hoặc các lỗi sai, một quy trình được gọi là "hậu biên tập" (post-editing). Khi vai trò của dịch giả chuyển từ việc tự tay soạn thảo từng câu chữ sang rà soát văn bản do máy tạo ra, họ phải đối mặt với áp lực ngày càng lớn cả về khối lượng công việc lẫn mức thù lao nhận được.
Theo "Khảo sát Ngành Ngôn ngữ châu Âu năm 2026" (ELIS), do các tổ chức như Liên đoàn các Hiệp hội Công ty Dịch thuật châu Âu (EUATC) công bố vào tháng 3/2026, tỷ lệ các chuyên gia ngôn ngữ làm việc tự do tin rằng, họ có thể duy trì sự nghiệp lâu dài đã giảm từ 64% vào năm 2023 xuống còn 41% trong năm nay. Ngoài ra, 17% người tham gia khảo sát cho biết, họ đang cân nhắc từ bỏ công việc tự do này. Một cuộc khảo sát các thành viên do Hiệp hội Mediterranean Editors and Translators (MET) thực hiện vào tháng 12/2025 cho thấy, 62% dịch giả tự do đã bị sụt giảm thu nhập chính trong hai năm qua. Trong khi đó, một nghiên cứu của Hiệp hội Tác giả (Society of Authors) tại Vương quốc Anh chỉ ra rằng, 36% dịch giả đã mất việc làm do sự xuất hiện của AI tạo sinh, và 43% cho biết thu nhập của họ đã giảm sút.
Tác động của dịch thuật dựa trên AI không chỉ giới hạn trong lĩnh vực dịch thuật và thông dịch chuyên nghiệp mà còn ảnh hưởng đến thị trường lao động doanh nghiệp nói chung. Phân tích cho thấy, cứ mỗi 1% gia tăng trong việc sử dụng dịch thuật máy, tốc độ tăng trưởng việc làm dành cho biên dịch viên và thông dịch viên lại giảm khoảng 0,7%. Điều này cho thấy rằng, việc chỉ dựa vào trình độ ngoại ngữ cơ bản đang ngày càng trở nên không đủ để duy trì lợi thế cạnh tranh.
Tuy nhiên, nhu cầu học ngoại ngữ vẫn không hề mất đi. Trong một bài viết có tiêu đề "Dịch thuật không đồng nghĩa với kết nối: Tại sao ngoại ngữ vẫn quan trọng tại nơi làm việc", được đăng tải vào ngày 29 tháng trước, tờ Financial Times (FT) đã nêu trường hợp của Frédéric Armandong, một nhà quản lý doanh nghiệp người Pháp. Armandong, hiện đang làm việc cho công ty Ý EssilorLuxottica, đang tham gia một khóa đào tạo chuyên sâu về tiếng Ý tại Rome. Mặc dù anh có thể hoàn thành các trách nhiệm công việc của mình chỉ bằng tiếng Anh và các công cụ dịch thuật AI, anh vẫn nhận thấy rằng, ngôn ngữ bản địa là yếu tố thiết yếu để xây dựng mối quan hệ sâu sắc với các đồng nghiệp người Ý và thực sự thấu hiểu văn hóa công ty. Trong khi một công cụ dịch thuật có thể truyền tải ý nghĩa nguyên văn của những gì một người nói, nó không thể giải thích trọn vẹn các lý do hoặc bối cảnh ẩn sau những lời nói đó. Biết khi nào nên đùa vui trong một cuộc họp, nhận ra ý định thực sự đằng sau một lời từ chối lịch sự, hay nắm bắt những sắc thái tinh tế trong các cuộc trò chuyện bên bàn ăn, tất cả những điều này vượt xa ngôn ngữ đơn thuần, chạm đến các khía cạnh về văn hóa và mối quan hệ giữa con người với con người.
Đặc biệt, việc nắm bắt nhu cầu của khách hàng quốc tế hay thích nghi với các quy định và thông lệ tại địa phương đòi hỏi khả năng thấu hiểu bối cảnh, một kỹ năng vượt xa phạm vi ngôn ngữ đơn thuần. Theo nghĩa này, việc học ngoại ngữ không còn chỉ là công cụ trao đổi thông tin, mà đã trở thành biểu hiện của sự cam kết và tôn trọng đối với một tổ chức. Tờ Financial Times đưa tin, các đơn vị đào tạo ngoại ngữ hiện đang kết hợp phương pháp học cá nhân hóa dựa trên trí tuệ nhân tạo (AI) với các trải nghiệm hòa nhập văn hóa thông qua tương tác trực tiếp giữa con người với con người.
Bản thân lĩnh vực giáo dục ngoại ngữ đang đứng trước một bước ngoặt. Một bài nghiên cứu do Nhà xuất bản ĐH Cambridge công bố ngày 29/5 trên tạp chí Annual Review of Applied Linguistics chỉ ra rằng, mặc dù AI tạo sinh có thể thúc đẩy tính tự chủ của người học thông qua các hướng dẫn tùy chỉnh và phản hồi tức thì, nhưng việc quá phụ thuộc vào công nghệ này có nguy cơ làm suy yếu tư duy độc lập và động lực nội tại. Nghiên cứu đề xuất chuyển dịch trọng tâm: Thay vì tập trung ghi nhớ từ vựng và ngữ pháp để xây dựng những câu "đúng chuẩn", người học nên dành nhiều thời gian hơn cho các hoạt động giao tiếp thực tế, đàm phán và tìm hiểu văn hóa. Trong thời đại mà AI đang dần xóa bỏ các rào cản ngôn ngữ, động lực cốt lõi của việc học ngoại ngữ cũng đang chuyển dịch từ mục tiêu đạt được "bản dịch chính xác" sang việc thúc đẩy "sự giao tiếp sâu sắc và đầy ý nghĩa".
