Như Chuyên trang Sinh Viên Việt Nam - Báo Tiền Phong đã phản ánh trong các bài viết trước, hiện tượng sinh viên '3 không': Không động lực học, không làm thêm, không tham gia hoạt động ngoại khoá, CLB, không còn là một hiện tượng cá biệt. Lối sống này đang âm thầm ăn mòn năng lực cạnh tranh của một bộ phận người trẻ. Và khi tấm màng bọc an toàn của trường đại học được gỡ bỏ, thị trường lao động lập tức đưa ra những bài kiểm tra đào thải vô cùng khốc liệt.
V.A (sinh năm 2003, Hà Nội) từng là một sinh viên "3 không" điển hình khi dành phần lớn thời gian trong ngày để... ngủ. Nhớ lại thời điểm mới bước chân vào đại học, V.A cũng từng mang trong mình sự háo hức. Tuy nhiên, cảm giác đó trôi qua rất nhanh. Sau kỳ học đầu tiên, V.A dần chán nản, mất động lực trước phương pháp giảng dạy và kiểm tra tại trường đại học. Mang tâm lý của một tân sinh viên muốn thử sức, nhưng vì các câu lạc bộ của trường tuyển chọn quá kỹ, V.A không trúng tuyển bất kỳ tổ chức nào. Cảm giác thất bại sinh ra sự tự ti với bạn bè đồng trang lứa. Kể từ năm thứ hai, V.A khép mình lại và trở thành một sinh viên "3 không" lúc nào không hay.
Phút hào quang khi cầm tấm bằng tốt nghiệp vụt tắt, V.A hiện đang phải nếm trải trái đắng. Đã một năm trôi qua, V.A vẫn loay hoay tìm việc. Đi đến đâu, nhà tuyển dụng cũng đòi hỏi kinh nghiệm thực tế - thứ mà V.A hoàn toàn thiếu hụt trong suốt bốn năm thanh xuân. Nhiều lần, V.A chấp nhận làm thực tập sinh không lương để học việc, nhưng khối lượng công việc khổng lồ trong khi tài chính không đủ trang trải cuộc sống khiến V.A dần nản chí. Áp lực từ sự kỳ vọng của gia đình và thành công của bạn bè đồng trang lứa càng khoét sâu thêm sự bế tắc.
“Giá như ngày trước mình có định hướng rõ ràng hơn, chịu khó đi làm thêm sớm hơn để cọ xát. Sự vô định trong suốt những năm đại học khiến mình bây giờ thực sự chật vật để bắt nhịp với xã hội”, V.A ngậm ngùi chia sẻ.
Câu chuyện của V.A là minh chứng điển hình cho một chặng trượt dài đáng báo động. Từ "sinh viên 3 không" trên giảng đường, nhiều người trẻ bước ra đời với mác "cử nhân 3 không" và lập tức chật vật trước sự đào thải khốc liệt của thị trường lao động. Sự chán nản, bế tắc đã đẩy không ít người vào vòng luẩn quẩn và có lẽ không ít người trở thành một phần trong con số 1,6 triệu thanh niên thất nghiệp, không tham gia đào tạo tại Việt Nam hiện nay, thậm chí có những trường hợp chẳng thể tốt nghiệp.
Dưới lăng kính của nhà tuyển dụng, một bản CV "trắng" kinh nghiệm ngoại khóa lẫn làm thêm phản ánh điều gì? Bà Trần Hồng, Giám đốc điều hành Công ty Cổ phần Nhân lực Quốc tế HRI cho biết, nhà tuyển dụng hiện nay chỉ mất khoảng 30 giây để đánh giá "pass" (đạt) hay đánh trượt một bộ hồ sơ xin việc.
"Điều khiến chúng tôi lo ngại không phải là một bản CV ít trải nghiệm, mà là một bản CV không cho thấy dấu hiệu của sự chủ động phát triển bản thân trong suốt những năm đại học. Một hồ sơ dù tốt nghiệp trường top đầu, đúng chuyên ngành nhưng phần trải nghiệm trống trơn sẽ không được đánh giá cao bằng những bạn sinh viên học các trường tầm trung nhưng lại có trải nghiệm phong phú", bà Trần Hồng nhận định.
Trong bối cảnh kỷ nguyên số và trí tuệ nhân tạo (AI) lên ngôi, doanh nghiệp đòi hỏi nhân sự phải có năng lực thích nghi nhanh và ứng dụng công nghệ trong công việc. Bà Trần Hồng nhấn mạnh, doanh nghiệp có thể đào tạo chuyên môn, nhưng rất khó đào tạo tinh thần chủ động và khả năng tự học. Lỗ hổng lớn nhất của nhóm sinh viên "3 không" chính là sự thiếu hụt năng lực thích nghi và tự tạo ra cơ hội cho chính mình.
Nhiều cử nhân thường biện minh rằng vì "nhà trường không dạy kinh nghiệm thực tế" nên họ mới có một CV trắng. Phản biện lại góc nhìn này, bà Trần Hồng cho rằng nhà trường chỉ có trách nhiệm trang bị nền tảng kiến thức chuyên môn, không thể thay thế vai trò chủ động của người học.
"Doanh nghiệp không nhất thiết yêu cầu sinh viên mới tốt nghiệp phải có kinh nghiệm làm việc chính thức. Điều chúng tôi tìm kiếm là những minh chứng cho thấy ứng viên đã biết vận dụng kiến thức vào thực tiễn để tạo ra kết quả cụ thể. Đó có thể là một đề tài nghiên cứu, một dự án truyền thông, một website tự xây dựng hoặc một hoạt động cộng đồng có giá trị. Nói cách khác, doanh nghiệp không chỉ tuyển người có kinh nghiệm, mà tuyển những người đã chứng minh được năng lực thông qua hành động và kết quả thực tế", bà Hồng nhấn mạnh.
Đồng quan điểm, ThS Dương Trần Minh Đoàn (Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia TP. HCM) nhận định, doanh nghiệp không chỉ tuyển một người có tấm bằng, mà tuyển một con người có khả năng giao tiếp, hợp tác và giải quyết vấn đề.
"Khi đi phỏng vấn, sự chênh lệch thể hiện rất rõ. Một sinh viên năng động sẽ có nhiều câu chuyện để kể: em đã làm gì, gặp khó khăn nào, thất bại ra sao và cải thiện thế nào. Ngược lại, một sinh viên gần như không có trải nghiệm ngoài lớp học sẽ hoàn toàn 'đứng hình' trước những câu hỏi hành vi như: Hãy kể về một lần em giải quyết xung đột trong nhóm, hay một lần em chịu áp lực deadline", ThS Dương Trần Minh Đoàn phân tích.
Điểm đáng nói là doanh nghiệp không nhất thiết đòi hỏi sinh viên mới ra trường phải thật xuất sắc. Nhưng họ cần thấy tín hiệu của khả năng phát triển. Một ứng viên có thể chưa giỏi, nhưng nếu có tinh thần học hỏi, biết giao tiếp, biết nhận trách nhiệm và có trải nghiệm thực tế nhất định, doanh nghiệp vẫn có cơ sở để đào tạo. Ngược lại, nếu ứng viên thiếu cả kỹ năng, thiếu trải nghiệm và thiếu khả năng diễn đạt về bản thân, nhà tuyển dụng sẽ khó nhìn thấy tiềm năng.
Thực tế cho thấy, nhiều sinh viên "3 không" vì áp lực thất nghiệp đã phải lao vào các công việc thời vụ, không đòi hỏi kinh nghiệm với mức lương bèo bọt. Bà Trần Hồng cho rằng, điều nguy hiểm nhất không nằm ở mức lương thấp, mà là việc người trẻ đang tự đánh đổi những năm tháng đầu tiên của sự nghiệp cho những công việc lặp đi lặp lại, không mang lại giá trị học hỏi hay cơ hội phát triển.
"Rất nhiều bạn vì áp lực có việc làm ngay nên chấp nhận bất kỳ cơ hội nào. Nếu công việc đó không được hướng dẫn, không có lộ trình phát triển và không giúp tích lũy kỹ năng nghề nghiệp thì sau một vài năm, các bạn vẫn quay về vạch xuất phát", bà Hồng chia sẻ. Giám đốc điều hành HRI Việt Nam khuyên người trẻ nên đánh giá cơ hội việc làm dựa trên ba yếu tố: học được gì, phát triển được năng lực gì và cơ hội nghề nghiệp sau đó ra sao, thay vì chỉ nhìn vào mức thu nhập trước mắt.
Để biến mình thành một ứng viên được săn đón ngay khi rời ghế nhà trường, sinh viên cần chủ động tích lũy bốn nhóm năng lực cốt lõi: Năng lực học tập suốt đời (tự học, tự cập nhật trong bối cảnh AI); Năng lực chuyên môn; Năng lực làm việc (giao tiếp, làm việc nhóm, tư duy phản biện) và Năng lực nghề nghiệp (hiểu mình, hiểu thị trường).
“Nếu bốn năm đại học chỉ đổi lấy một tấm bằng, đó là một khoản đầu tư chưa hiệu quả. Nhưng nếu bốn năm đó giúp các em tích lũy kiến thức, kỹ năng, trải nghiệm và tư duy nghề nghiệp, thì ngay cả khi chưa từng có công việc chính thức, các em vẫn hoàn toàn có thể trở thành những ứng viên sáng giá”, bà Trần Hồng kết luận.
Nội dung: Lê Vượng | Thiết kế: Thu Trang | Hình ảnh: NVCC
Theo dõi tuyến bài Những sinh viên '3 không' trên giảng đường:
