Ngữ liệu thời sự, phát huy năng lực tư duy
Nhận định về tổng quan đề thi năm nay, ThS Phan Danh Hiếu - Tổ trưởng Tổ Ngữ văn, Trường THPT Trấn Biên (Đồng Nai) cho biết, đề thi thể hiện rõ tinh thần đổi mới trong đánh giá năng lực học sinh, hướng đến việc kiểm tra khả năng đọc hiểu, tư duy, lập luận và vận dụng kiến thức vào thực tiễn.
Điểm đáng chú ý nhất theo Thầy Hiếu là ngữ liệu hoàn toàn nằm ngoài sách giáo khoa nhưng rất gần gũi với đời sống. Văn bản phần Đọc hiểu bàn về phát minh máy in của Gutenberg, sự lan tỏa tri thức và vai trò của công nghệ đối với sự phát triển của nhân loại. Thầy Hiếu đánh giá: "Phần Đọc hiểu được thiết kế khoa học, bám sát các mức độ nhận thức. Đặc biệt, câu hỏi số 5 là câu hỏi mở gắn với trí tuệ nhân tạo (AI), đòi hỏi học sinh phải có tư duy độc lập, khả năng liên hệ thực tiễn và nhận thức trách nhiệm của bản thân trước thành tựu công nghệ".
Cô Phạm Vũ Ngọc Quỳnh - Tổ trưởng chuyên môn tổ Ngữ văn, Trường THPT chuyên Lý Tự Trọng (Cần Thơ) nhận xét, cấu trúc đề, cách nêu câu hỏi và khai thác ngữ liệu đều bảo đảm yêu cầu đánh giá năng lực. Đề thi phù hợp với nội dung giảng dạy nên không gây bất ngờ, đồng thời có khả năng phát huy tính sáng tạo của học sinh.
Tuy nhiên, cô Quỳnh lưu ý, ở phần Đọc hiểu, dù hầu hết câu hỏi đều quen thuộc nhưng riêng câu 4 thí sinh cần cẩn thận chỉ ra luận đề, luận điểm và nhận xét thấu đáo mới có thể lấy trọn điểm.
Nghị luận xã hội mang tính giáo dục cao, Nghị luận văn học là điểm nhấn phân hóa
Ở phần Viết (6 điểm), câu nghị luận xã hội (200 chữ) đề cập đến khát vọng xây dựng những "Steve Jobs Việt Nam" được các giáo viên đánh giá cao. Cô Ngọc Quỳnh nhận định, đây là vấn đề khá mới mẻ, mang tính cập nhật và có tính giáo dục cao.
Phân tích sâu hơn, thầy Phan Danh Hiếu cho rằng chi tiết quan trọng là đề không yêu cầu ngợi ca nhân vật nổi tiếng mà đặt ra bài toán: Làm thế nào để Việt Nam có những con người tạo nên đột phá công nghệ mang tầm thế giới. Điều này hướng thí sinh đến việc suy nghĩ về tinh thần sáng tạo, ý chí dấn thân và khát vọng cống hiến.
Sự phân hóa của đề thi năm nay nằm chủ yếu ở câu Nghị luận văn học với tác phẩm thơ Những chiếc lá nằm ngoài chương trình sách giáo khoa.
Thầy Hiếu nhận định, so với đề thi năm 2025, việc ra nghị luận văn học trong năm 2026 tạo ra độ phân hóa cao hơn hẳn. "Đây là một câu hỏi khó, đòi hỏi học sinh không chỉ phân tích nghệ thuật mà còn phải cảm nhận được chiều sâu tư tưởng và khả năng cảm thụ biểu tượng. Hình tượng 'những chiếc lá' gợi suy ngẫm sâu sắc về lẽ sống có ích. Học sinh sẽ khó cảm nhận được bài thơ này một cách sâu sắc", thầy Hiếu chia sẻ.
Cô Ngọc Quỳnh khẳng định, đây là một bài thơ khá khó. Để làm tốt, thí sinh phải có khả năng cảm thụ thơ, hiểu được chủ đề và ý nghĩa của các hình ảnh biểu trưng. Do đó, đề thi phân loại thí sinh rất tốt và không dựa vào sự may mắn.
Dự báo phổ điểm tập trung ở mức 6,5 - 7,5
Từ những phân tích trên, cả hai giáo viên đều chung dự đoán phổ điểm môn Ngữ văn năm nay sẽ dao động chủ yếu trong khoảng 6,5 đến 7,5 điểm. Tỷ lệ bài thi đạt điểm 8, 9 sẽ không nhiều.
Để đạt được mức điểm từ 8 trở lên, Thầy Phan Danh Hiếu cho biết thí sinh cần đáp ứng hàng loạt kỹ năng: Đọc hiểu chính xác; lập luận logic chặt chẽ; có vốn dẫn chứng xã hội phong phú, cập nhật. Đặc biệt, ở câu nghị luận văn học, thí sinh cần phát hiện được các tầng ý nghĩa của hình ảnh thơ, có nền tảng lý luận văn học tốt và diễn đạt giàu cảm xúc, hạn chế tối đa lỗi dùng từ, chính tả.
"Đề thi năm nay không chỉ kiểm tra kiến thức mà còn gửi gắm một thông điệp nhân văn: Tri thức chỉ thực sự có ý nghĩa khi được lan tỏa, sáng tạo và cống hiến cho cộng đồng. Đây cũng là tinh thần mà giáo dục hiện đại đang hướng tới", Thầy Hiếu kết luận.
