Theo ông Phạm Văn Học, hiện nay, có hai rào cản lớn khiến nhiều người nỗ lực nhưng vẫn thất bại trên con đường trở thành bác sĩ. Thứ nhất chính là điểm chuẩn đầu vào các trường đại học Y khoa đang ở mức quá cao, dao động từ 25 đến 30 điểm.
Để bước chân vào trường Y, sinh viên phải xuất sắc các môn văn hóa ở bậc phổ thông (cụ thể là Toán, Hóa, Sinh). Tuy nhiên, học Y thực chất là học nghề, các môn học chuyên ngành có khoảng cách khá xa với kiến thức phổ thông. Ông Học nhận định: “Một học sinh giỏi khi học phổ thông chưa chắc đã giỏi khi học nghề. Rất nhiều bạn mất cơ hội vì không vượt qua các kỳ thi khắc nghiệt, dù nếu được đào tạo trong môi trường phù hợp, chưa chắc họ đã thua kém các bạn xuất sắc ở phổ thông”.
Thực tế, nhiều quốc gia trên thế giới đã bỏ kỳ thi đầu vào. Sinh viên được xét tuyển theo học bạ và sẽ bị loại qua các kỳ sát hạch gắt gao trong quá trình học. Kỳ thi đầu ra mới là thước đo quyết định họ có thực sự trở thành bác sĩ hay không. Do đó, việc duy trì kỳ thi đầu vào như một "cuộc đua sinh tử" đang vô tình loại bỏ nhiều người tâm huyết và tài năng.
Đầu tư y khoa: Không có thứ gì vừa rẻ vừa tốt
Rào cản thứ hai liên quan đến tài chính. Trái với quan điểm của số đông, ông Học thẳng thắn cho rằng, mức học phí 70 hay 100 triệu đồng/năm hoàn toàn không cao, thậm chí còn thấp và chưa đáp ứng đủ yêu cầu đào tạo.
Để tạo ra một bác sĩ giỏi, cần một môi trường đào tạo toàn diện bao gồm bốn yếu tố cốt lõi: Hạ tầng và trang thiết bị học cụ phải cập nhật kịp thời như ở bệnh viện; giáo trình chuẩn quốc tế (đòi hỏi chi phí mua bản quyền, dịch thuật, in ấn); môi trường thực hành chất lượng và giảng viên xuất sắc. Tất cả những cấu phần này đều đòi hỏi kinh phí đầu tư rất lớn. “Đầu tư cho con người là lĩnh vực đầu tư đặc biệt. Không thể có một bác sĩ giỏi khi được đào tạo trong một ngôi trường xập xệ, thiếu thốn. Chúng ta đừng đòi hỏi chi phí thấp mà chất lượng đào tạo lại phải cao”, ông nhấn mạnh.
Dù vậy, thực tế là mặt bằng thu nhập của đa số người dân Việt Nam chưa theo kịp mức học phí này. Lời giải cho bài toán, theo ông Học, chính là sự cải cách mạnh mẽ về cơ chế dạy, học và đầu tư. Các trường cần tính đúng, tính đủ chi phí đào tạo. Sinh viên có khả năng tài chính sẽ nộp đủ học phí và tự do chọn việc làm khi ra trường. Đối với sinh viên có hoàn cảnh khó khăn, nhà trường có thể kết nối với các tổ chức tài chính để hỗ trợ. Khi ra trường, đơn vị tuyển dụng hoặc chính sinh viên (trích từ thu nhập) sẽ hoàn trả khoản tiền này.
Cởi mở thể chế và định giá minh bạch nhân lực
Để tháo gỡ khó khăn khi các trường đại học bắt đầu tự chủ tài chính, cơ quan quản lý nhà nước cần có sự lắng nghe và linh hoạt thay đổi những quy định cứng nhắc. Lấy ví dụ về điều kiện mở trường, quy định yêu cầu diện tích đất ít nhất năm héc ta đang áp dụng "đánh đồng" cho mọi ngành nghề, từ xây dựng, công nghệ thông tin đến y tế, dù mỗi ngành đòi hỏi một hệ thống hạ tầng đặc thù hoàn toàn khác nhau.
Bên cạnh đó, khối y tế tư nhân luôn sẵn sàng đồng hành cùng sinh viên y khoa thông qua các mô hình hợp tác. Nếu được phép, các doanh nghiệp sẵn sàng "đặt hàng" đào tạo theo các tiêu chí riêng, không phụ thuộc quá nhiều vào kết quả thi đầu vào và chấp nhận cơ chế đào thải trực tiếp trong quá trình học, nếu sinh viên không đạt yêu cầu.
Khép lại vấn đề, lãnh đạo Hiệp hội Bệnh viện tư nhân Việt Nam nhấn mạnh, đã đến lúc coi nhân lực ngành y là một sản phẩm xã hội, một loại hàng hóa đặc biệt cần được định giá công khai và sòng phẳng. Thay vì tổ chức Ngày hội việc làm với những lời chào mời hứa hẹn, các nhà trường nên minh bạch bảng điểm và năng lực sinh viên. Dựa trên cơ sở đó, các đơn vị tuyển dụng phải đưa ra cam kết tài chính cụ thể. Mọi quy trình từ tuyển sinh, đào tạo, đầu tư đến tuyển dụng lao động đều phải được đặt trên một mặt phẳng minh bạch và vô cực.
