Ý tưởng ban đầu của Đội Hikari không phải là một chiếc kính thông minh.
Dương Quang Hưng (năm cuối, ngành Công nghệ thông tin, ĐH Bách khoa Hà Nội) cho biết, nhóm từng dành nhiều thời gian xây dựng một hệ thống giúp người khiếm thị ghi nhớ vị trí đồ vật và không gian xung quanh.
Tuy nhiên, mọi thứ thay đổi sau khi các thành viên trực tiếp gặp gỡ, phỏng vấn 12 người khiếm thị và người có thị lực thấp tại Việt Nam. "Người khiếm thị có trí nhớ rất tốt. Điều họ mong muốn hơn là có thể tự tin đi ra ngoài và trải nghiệm cuộc sống", Hưng chia sẻ.
Kết quả khảo sát cho thấy, 10 trong số 12 người tham gia mong muốn được hỗ trợ đọc biển báo, thực đơn hoặc các thông báo tại nơi công cộng. Sáu người cho biết, họ gặp nhiều khó khăn khi di chuyển ở môi trường xa lạ. Trong khi đó, tính năng cảnh báo vật cản được người dùng đánh giá trung bình 4,83/5 điểm.
"Chúng mình nhận ra, nhóm đang cố giải quyết một vấn đề mà người dùng không thực sự cần. Chính vì vậy, chúng mình quyết định thay đổi gần như toàn bộ trọng tâm của dự án, dù còn ít thời gian trước Vòng Chung kết", Hưng nói.
Chiếc kính AI "biến hình ảnh thành âm thanh"
Từ những phản hồi của người dùng, nhóm phát triển Lumina - hệ thống trợ lý AI đeo được dành cho người khiếm thị và người có thị lực thấp.
Thay vì hiển thị thông tin bằng hình ảnh, Lumina sử dụng camera để thu nhận môi trường xung quanh, sau đó AI xử lý và chuyển thành các hướng dẫn bằng âm thanh theo thời gian thực.
Không chỉ đọc văn bản, thiết bị còn hỗ trợ nhận diện vật cản, phát hiện cầu thang, ghi nhớ vị trí đồ vật quan trọng và kết nối với điện thoại thông minh để thực hiện cuộc gọi, gửi tin nhắn, quản lý lịch hẹn hoặc nghe tin tức hoàn toàn bằng giọng nói.
Theo nhóm nghiên cứu, một trong những điểm khác biệt của Lumina là khả năng xử lý văn bản trong điều kiện thực tế.
"Ngoài đường, văn bản thường bị che khuất, thiếu sáng hoặc lẫn nhiều thông tin khác. Hệ thống của chúng mình sẽ quét hình ảnh, loại bỏ nội dung không cần thiết, sau đó dịch sang ngôn ngữ của người dùng, hỗ trợ hơn 140 ngôn ngữ trước khi AI đọc và giải thích nội dung", Hưng cho biết.
Một tính năng khác được nhóm kỳ vọng sẽ tạo nên khác biệt là dẫn đường bằng âm thanh không gian.
Sau khi quét môi trường và xây dựng bản đồ xung quanh, Lumina phát hiện vật cản, bậc thang hoặc các mốc như cửa ra vào, bàn làm việc... rồi hướng dẫn người dùng bằng tín hiệu âm thanh 3D.
Nếu cần rẽ trái, âm thanh sẽ phát từ phía bên trái. Khi người dùng đi lệch hướng, âm lượng tăng lên; khi di chuyển đúng hướng, âm thanh nhỏ dần. "Chúng mình muốn việc định hướng diễn ra tự nhiên như cách một người bạn đang đi bên cạnh hướng dẫn, thay vì liên tục đọc các chỉ dẫn bằng lời", Hưng chia sẻ.
Từ cuộc thi đến kỳ vọng ứng dụng thực tế
Theo Nguyễn Gia Bảo (năm cuối, ngành Điện tử - Viễn thông, ĐH Bách khoa Hà Nội), quá trình phát triển Lumina đòi hỏi sự kết hợp của nhiều lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, thị giác máy tính, điện tử và phần cứng.
Khó khăn lớn nhất là hầu hết thành viên đều đang hoàn thành đồ án tốt nghiệp và thực tập, trong khi phải đồng thời thiết kế phần cứng, xây dựng mô hình AI và tối ưu trải nghiệm người dùng.
Đến nay, Lumina đã được thử nghiệm trên 15 người khiếm thị. Những phản hồi thu được giúp nhóm tiếp tục hoàn thiện thuật toán và cải thiện trải nghiệm sử dụng.
Trong thời gian tới, nhóm dự kiến mở rộng phạm vi thử nghiệm trên nhiều người dùng hơn, đồng thời nghiên cứu mô hình AI đa tác nhân (Multi-agent) và công nghệ âm thanh không gian cá nhân hóa nhằm nâng cao khả năng dẫn đường.
Theo kế hoạch, phiên bản thử nghiệm của Lumina có giá khoảng 3,2 triệu đồng. Nhóm cho biết, mục tiêu trước mắt là kiểm chứng hiệu quả của sản phẩm và tìm kiếm đối tác để tiếp tục hoàn thiện, thay vì thương mại hóa ngay.
Lumina là dự án giành giải Nhất tại cuộc thi xActTNE Green Intelligence Challenge: Innovating with AI", thuộc hợp phần ActTNE của Mạng lưới UK–Viet Nam EmpowerTNE, do ĐH Phenikaa chủ trì.
Cuộc thi năm nay thu hút 29 ý tưởng của hơn 100 học sinh, sinh viên đến từ 44 trường đại học và trường THPT trong nước, quốc tế. Mỗi đội được hỗ trợ 500 bảng Anh để phát triển, thử nghiệm và hoàn thiện dự án trước Vòng Chung kết.
Theo PGS. TS Nguyễn Phú Khánh - Phó Tổng Giám đốc ĐH Phenikaa, Chủ tịch Mạng lưới UK–Viet Nam EmpowerTNE, cuộc thi hướng tới khuyến khích người trẻ ứng dụng trí tuệ nhân tạo để giải quyết các thách thức gắn với 17 Mục tiêu Phát triển bền vững (SDGs) của Liên Hợp Quốc.
Theo ông Khánh, điều Ban tổ chức tìm kiếm không chỉ là những sản phẩm ứng dụng AI, mà còn là các giải pháp xuất phát từ nhu cầu thực tiễn, có khả năng tạo ra giá trị tích cực và bền vững cho cộng đồng.
