“Nếu không thử, cơ hội là 0%”
Đầu năm 2026, Lê Đức Anh đón nhận niềm vui lớn khi xuất sắc chinh phục thành công hai chương trình học bổng Thạc sĩ toàn phần danh giá bậc nhất của châu Âu. Đó là Học bổng Erasmus Mundus Bioceb trị giá 33.600 Euro (miễn 100% học phí) chuyên ngành Kỹ thuật Sinh học và Hóa học phục vụ nền kinh tế sinh học bền vững, và Học bổng ICP Connect (VLIR-UOS) ngành Công nghệ Thực phẩm tại ĐH KU Leuven (Bỉ) hỗ trợ sinh hoạt phí lên tới 1.400 Euro/tháng.
Đứng trước hai cơ hội lớn, Đức Anh đã đưa ra một quyết định đầy bản lĩnh khi từ chối ngôi trường công nghệ hàng đầu thế giới KU Leuven để lựa chọn chương trình liên kết Bioceb.
“ĐH KU Leuven thực sự là một ngôi trường rất lớn và danh giá trên thế giới, nhưng mình quyết định chọn chương trình Bioceb vì lộ trình học tập liên kết đa quốc gia vô cùng đặc biệt của nó”, Đức Anh lý giải. Lộ trình này cho phép anh trải nghiệm học tập tại 3 quốc gia khác nhau: Học kỳ I tại Pháp (URCA), JHọc kỳ II tại Estonia (TalTech) và Học kỳ III tại Phần Lan (ĐH Aalto). Đức Anh tin rằng, việc di chuyển giữa các môi trường học thuật và nền văn hóa khác nhau sẽ giúp bản thân rèn luyện kỹ năng thích nghi và tư duy toàn cầu. Đặc biệt, hướng chuyên ngành sâu về Vật liệu sinh học (Biomaterials) tại Phần Lan của chương trình hoàn toàn khớp với mong muốn nghiên cứu lâu dài của anh.
Thành quả ngọt ngào này chỉ thực sự đến khi Đức Anh dũng cảm vượt qua nỗi sợ của chính mình. Anh thẳng thắn thừa nhận, khi mới nhìn thấy các yêu cầu rất cao của học bổng Erasmus Mundus, anh từng định bỏ cuộc ngay từ đầu vì nghĩ hồ sơ của mình khó lòng cạnh tranh nổi với các ứng viên xuất sắc trên thế giới. “Nhưng rồi mình tự nhủ: Nếu không thử, cơ hội thành công của mình chắc chắn là 0%, còn nếu dũng cảm thử sức thì ít nhất mình vẫn có cơ hội để khám phá xem năng lực thực tế của bản thân đến đâu. Việc vượt qua sự hoài nghi của chính mình để nộp hồ sơ chính là bước đi quan trọng nhất giúp mình đạt được kết quả hôm nay”.
Nâng tầm hạt cà phê thô từ những thất bại phòng lab
Để có được tư duy nghiên cứu rõ ràng như hiện tại, Đức Anh đã trải qua những ngày tháng tôi luyện nghiêm túc tại phòng thí nghiệm Vi sinh vật ứng dụng từ đầu năm thứ ba và nếm trải những cú sốc thực nghiệm đầu đời.
“Lý thuyết trong sách vở rất đẹp, nhưng khi bắt tay vào làm thực tế thì hỏng liên tục. Mười lần cấy vi khuẩn thì chín lần bị nhiễm nấm mốc từ môi trường hoặc vi khuẩn không phát triển. Đôi khi, chỉ một sơ suất nhỏ là cả tuần làm việc coi như đổ bể”, Đức Anh nhớ lại. Để vượt qua, chàng trai trẻ chọn cách rèn luyện sự kiên trì và cẩn trọng. Anh bắt đầu ghi chép nhật ký phòng thí nghiệm chi tiết từng bước nhỏ để khi có lỗi xảy ra thì dễ dàng rà soát lại xem sai ở đâu, đồng thời học cách chấp nhận thất bại như một phần tất yếu của nghiên cứu khoa học dưới sự định hướng, gợi mở của các thầy cô hướng dẫn. Bên cạnh đó, việc thực tập tại trung tâm kiểm nghiệm đạt chuẩn ISO 17025 RETAQ cũng mang lại cho anh những trải nghiệm thực tế quý giá.
Sự kiên trì ấy đã được đền đáp bằng đề tài "Phân lập chủng lợi khuẩn Lactobacillus plantarum BKHTA và ứng dụng vào lên men hạt cà phê Robusta sau thu hoạch". Dự án xuất sắc giành giải Nhất Hội nghị Sinh viên Nghiên cứu khoa học, ĐH Bách khoa Hà Nội, năm học 2024 - 2025, đồng thời được công bố trên tạp chí khoa học quốc tế và báo cáo tại Hội nghị khoa học quốc tế ICA 2025, với Đức Anh là tác giả chính.
Giải thích một cách giản dị nhất về công nghệ này cho những người nông dân, Đức Anh chia sẻ: “Bình thường, quả cà phê Robusta sau khi hái về chỉ được phơi khô rồi xát vỏ lấy nhân để bán thô với giá rất rẻ. Bây giờ, trước khi đem phơi, hạt cà phê sẽ được ủ lên men với một loại men (lợi khuẩn) tự nhiên lành tính – giống như cách chúng ta làm sữa chua hay muối dưa ở nhà vậy. Quá trình này giúp đánh thức các mùi hương thơm ngon tự nhiên ẩn sâu bên trong hạt cà phê”. Chàng kỹ sư trẻ kỳ vọng việc đơn giản hóa công nghệ này như cách muối dưa, muối cà tại nhà sẽ giúp nông dân tự nâng cao giá trị nông sản và cải thiện thu nhập mà không bị phụ thuộc vào việc thương lái ép giá.
Tự tin bước ra thế giới bằng sự chủ động
Mùa Hè năm 2025, Đức Anh nhận học bổng thực tập toàn phần kéo dài 5 tuần tại Oakey Lab, ĐH Wyoming (Mỹ) để nghiên cứu về vật liệu Hydrogel. Đối mặt với rào cản ngôn ngữ chuyên ngành và đề tài lạ lẫm, anh chọn cách chủ động nghiên cứu kỹ cơ sở khoa học, quy trình thao tác trước mỗi thí nghiệm và tích cực hỏi trực tiếp các nghiên cứu sinh đi trước: “Mình nghĩ rằng, không phải lúc nào cũng cần phải biết nhiều thứ, mà đôi khi đơn giản chỉ là sự chủ động”.
Chuyến thực tế ngắn ngủi tại Mỹ giúp Đức Anh nhận ra khoảng cách công nghệ hay thiết bị không đáng sợ như nhiều sinh viên trong nước vẫn lo ngại.
“Sinh viên Việt Nam có nền tảng toán học và các môn khoa học tự nhiên rất vững vàng, giúp việc tiếp thu các lý thuyết khoa học mới tại nước ngoài vô cùng dễ dàng. Ngoài ra, nhờ được tiếp nhận chương trình học chú trọng thực hành sớm của Bách khoa, kỹ năng thao tác thí nghiệm cơ bản và khả năng ứng biến xử lý lỗi thực tế không phải là những thứ khiến mình lo lắng. Điểm yếu lớn nhất của chúng ta thường chỉ nằm ở sự tự ti khi giao tiếp và khả năng trình bày chuyên môn bằng ngôn ngữ nước ngoài. Chỉ cần chuẩn bị tốt ngoại ngữ và rèn luyện tư duy chủ động đón nhận cơ hội, sinh viên Việt Nam hoàn toàn có thể tự tin đứng ngang hàng và làm việc xuất sắc ở bất kỳ môi trường quốc tế nào”, anh nhìn nhận.
Nhìn về tương lai với chuyên ngành Vật liệu sinh học và Polymer tự nhiên sắp học, Đức Anh luôn trăn trở trước thực trạng lượng phụ phẩm nông nghiệp khổng lồ của Việt Nam như rơm rạ, vỏ trấu, xơ dừa, bã mía... phần lớn đang bị đốt bỏ gây ô nhiễm hoặc bán rẻ làm chất đốt thô. Anh tin tưởng: “Thay vì đốt làm ô nhiễm môi trường, chúng ta có thể chiết tách xenlulozo hay các polymer tự nhiên từ phế phẩm nông nghiệp này để chế tạo ra nhựa sinh học tự hủy (PHA) thay thế túi nilon dùng một lần, hoặc các màng hydrogel sinh học ứng dụng trong chăm sóc sức khỏe. Đây là những điều các nước trên thế giới đã làm được, vậy nên với tài năng của các bạn sinh viên Việt Nam hiện nay và nguồn nguyên liệu dồi dào sẵn có, mình tin những ý tưởng này là hoàn toàn khả thi”.
Để hiện thực hóa những giấc mơ lớn đó, Đức Anh nhắn nhủ đến các bạn sinh viên khóa dưới hãy chuẩn bị nền tảng ngoại ngữ và kinh nghiệm nghiên cứu càng sớm càng tốt. “Đừng bao giờ tự giới hạn bản thân trước khi bắt đầu. Sự thiếu tự tin thường đến từ nỗi sợ thất bại hoặc do chúng ta tự so sánh mình với người khác. Khi cơ hội đến, hãy dũng cảm nắm lấy. Cứ thử một lần xem sao, vì nếu có thất bại thì mình cũng đâu mất gì!”.
Ảnh: NVCC
